De wereld in zeven verschillende kaarten

Amerikaanse scholen in de regio Boston zijn deze maand overgestapt op een nieuwe wereldkaart. De klassieke Mercatorprojectie gaat vervangen worden door de Gall-Petersprojectie, die beter laat zien hoe groot de werelddelen in werkelijkheid zijn ten opzichte van elkaar.

De Mercator en de Gall-Peters zijn bij lange na niet de enige twee smaken in de kaartenwereld. Het probleem zit 'm in de ronde vorm van de aarde, die nooit zonder vertekeningen op een plat vlak vertegenwoordigd kan worden. Het is dus een kwestie van kiezen wélke vertekeningen. Bekijk hier zeven bekende en minder bekende kaartprojecties die elk net een andere wereld laten zien.

Klik op de kaart om de bijbehorende beschrijving te lezen.

De standaardwereldkaart zoals de meeste mensen die kennen. Naar schatting volgt 80 tot 90 procent van alle kaarten de Mercatorprojectie, in 1569 gepubliceerd door de Vlaamse kaartenmaker Gerard Mercator. De Mercatorprojectie was erop ingericht om zeeroutes naar de koloniën als rechte lijnen te kunnen tekenen.

Dat heeft, misschien niet geheel toevallig, het gevolg dat Groenland net zo groot lijkt als heel Afrika, en Europa net zo groot is als Zuid-Amerika. In werkelijkheid is Afrika veertien keer zo groot.
Daniel R. Strebe
Dat de Mercatorkaarten Europa en Amerika ten onrechte prominenter maakten dan de rest van de wereld, vond de Duitse filmer en historicus Arno Peters een vorm van westers imperialisme. In 1974 introduceerde hij om die reden de Gall-Petersprojectie.

Hier wordt het aardoppervlak verdeeld in rechthoeken met gelijke oppervlakken, waardoor beter te zien is hoe groot de werelddelen in werkelijkheid zijn. Dat maakt dat Afrika en Zuid-Amerika plots een stuk groter ogen dan we gewend zijn uit de aardrijkskundelessen van vroeger.
Daniel R. Strebe
De Winkel-tripelprojectie, in 1921 ontwikkeld door Oswald Winkel, is naast de Mercator een veelvoorkomende kaart in atlassen. Winkels kaart is niet kloppend qua oppervlakte, hoek of afstand, maar bindt in plaats daarvan op alle drie de vlakken een beetje in - vandaar de naam 'tripel'. Daniel R. Strebe
De homosoline projectie van John Paul Goode (1923) moest een alternatief zijn voor de vervormde Mercatorprojectie. Deze 'sinaasappelschilkaart', doet meer recht aan de ronde vorm van de aarde en de vertekeningen van de oppervlakten die dat veroorzaakt. Ook deze kaart is in menig atlas verschenen naast de Mercator- en de Winkel-tripelprojectie. Daniel R. Strebe
De hartvormige Wernerprojectie werd rond de vijftiende eeuwwisseling ontwikkeld. Op deze kaart zijn alle afstanden ten opzichte van de centrale meridiaan en de noordpool correct. Daniel R. Strebe
De Lambertprojectie, ook wel hoekgetrouwe kegelprojectie genoemd, werd in de achttiende eeuw ontwikkeld door de Duits-Zwitserse wiskundige en astronoom Johan Heinrich Lambert. Deze projectie is, de naam zegt het al, hoekgetrouw. Dat maakt het makkelijk om afstanden mee te berekenen. Om die reden zijn variaties van de Lambertprojectie zeer geschikt om luchtvaartkaarten mee te maken. Daniel R. Strebe
Op de deze equidistante (oftewel afstandsgetrouwe) azimutale projectie lijkt het alsof we de wereld van bovenaf bekijken, met de Noordpool in het midden en de Zuidpool uitgesmeerd over de rand. Alle punten op de kaart liggen op correcte afstand van het centrum - maar dus niet op juiste afstand ten opzichte van elkaar.

Wie goed kijkt kan in deze kaart het logo van de Verenigde Naties herkennen.
Daniel R. Strebe

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.