'De wegwerpmaatschappij is te zot voor woorden'

Wie of wat zette je leven op het juiste spoor? In een serie interviews vraagt Sacha Bronwasser mensen naar hun inspiratiebron. De Haagse slotenmaker en vrije jongen Aad Bakker kan niet tegen de wegwerpmaatschappij.

Aad Bakker. Beeld Marijn Scheeres

'Mijn broek? Daar hangt 8 kilo aan, allemaal leren etuis met alles erin wat vroeger in mijn jaszakken zat. Heb ik m'n Leatherman nodig dan pak ik die zo hup, blind. Niet alleen gereedschap, ook m'n camera, m'n rookgerei, afstands-bedieningen, zaklamp, zonnebril in een stalen koker, rolletjes 1- en 2-euromunten. Ik heb die broek in Turkije laten maken, toen ik eindelijk iemand had gevonden die dat kon.

'Je kunt hier in de werkplaats een sleutel laten maken en ik kom naar je toen als je jezelf buitengesloten hebt. Dat is mijn dagelijkse werk. Maar het meeste genoegen heb ik in iets nieuws verzinnen of iets verbeteren - zo ben ik in het restaureren gerold.

'Vaak is het mechaniek slim, maar de uitvoering is puin. Neem dit Lips-slot, daar was iets voor uitgevonden dat de cilinder verlengde, dat had voordelen. Het was alleen heel slecht gemaakt. Wat ik nu al dertig jaar doe, is iets weghalen en iets ombuigen en dan gaat zo'n slot veertig jaar mee, in plaats van vijf. Dat zo'n duur ding zoveel fouten heeft is eigenlijk te zot. En dat is met heel veel dingen zo. 90 procent van wat er verkocht wordt, is puin. Dat zit me hoog, ja.

Ontevreden mensen

'Alles wat ik nu doe, het repareren en recyclen, komt voort uit ergernis daarover. Ergernis over de rotzooi die we in de maag gesplitst krijgen. De wegwerpmaatschappij. Ik ben nu 60 jaar en dat is een ontwikkeling die zo oud is als ikzelf. Die heeft toegeslagen toen de ultieme industrialisatie een feit werd. Productie kost niks meer, je kunt alles kopen en je kunt het zo weer weggooien. Nieuw gereedschap moet ik vaak zelf eerst nog verbeteren. Huishoudelijke apparaten zijn het ergste. Die worden ontworpen door een eikel in een laboratorium die ze zelf niet gebruikt en die twee opdrachten krijgt: kijk wat er op te bezuinigen valt, en: er moet een nieuw model komen. Waarom, vraag je je af.

'Wij vinden het hier in het Westen wel zo geweldig, maar als ik om me heen kijk, zie ik gigaveel ontevreden mensen, met alles wat ze maar kunnen hebben, hebben, hebben. Ik ben er nog niet achter waarom mensen met veel spullen steeds ontevredener worden. Maar ik denk dat het een verslavingsprobleem is. Een verslaving aangewakkerd door de overheid, erger dan die aan heroïne: aan geld. Verslaving aan geld en spullen. In India, waar ik in 2002 geweest ben, kennen ze het woord afval niet eens. Alles wordt daar hergebruikt. Dat beviel me daar.

'Toen ik begon te werken als slotenmaker zag ik hoe de mensen geflest werden: dan werd ze een duur slot verkocht op een deur waar je bij wijze van spreken zo doorheen liep - dus totaal zinloos. Of een mooie oude deur werd verzwakt omdat er vier nieuwe sloten naast elkaar in geprakt werden, in plaats van het oorspronkelijke slot te repareren.

Bekende verschijning

Slotenmaker en -restaurateur Aad Bakker (1956, Den Haag) repareert sloten van paleis Noordeinde tot die van de winkel op de hoek. Na de mts elektronica werkte hij als technicus in de muziekindustrie, maar moest daarmee stoppen na een ernstig motorongeluk. Sindsdien heeft hij een eigen zaak, Slotenmaker in Den Haag. Daarnaast is hij, zich verplaatsend op een uitgebouwde en gepaintbrushte transportbrommer, een bekende verschijning in de Haagse binnenstad. Ik spreek hem in zijn werkplaats aan de Paviljoensgracht in Den Haag.

Oplossing

'Maar ik heb geleerd dat kankeren geen zin heeft. Ik wil de mensen een oplossing bieden. Ze vragen namelijk niet om een nieuw slot - ja, dat zéggen ze wel, maar wat ze eigenlijk bedoelen, is: zorg ervoor dat mijn spulletjes veilig zijn. Dat ik rustig binnen zit. Het gouden ringetje van tante Beppie, dat komt namelijk nooit meer terug als het weg is.

'Momenteel repareer ik 25 sloten van een Rijksmonument in Halsteren. Dat zijn prachtige mechanieken van honderdvijftig jaar oud, ik heb er echt plezier in om dat allemaal uit te zoeken en elk slot weer origineel te maken. Kijk, hoe mooi, een vierkante stift in een ronde tuimelaar, ik ben ze nu aan het vijlen op de tiende millimeter. Straks kunnen ze weer honderd jaar mee.'

'Onlangs heb ik de sloten van de tuindeuren van Beatrix gerepareerd, op paleis Noordeinde. Het waren de deuren naar de openbare ruimte, en er was haast bij - tijd voor een screening was er niet, ha. Ik betwijfel of ik daar doorheen gekomen was met een openstaande boete hier en daar. En Rutte was hier laatst ook. Dat moet een vriend dan tegen me zeggen - joh, weet je wie net in je zaak stond! - want ik herken geen gezichten. Dat komt door mijn ongeluk in 1980, een motorongeluk. Een tegenligger op mijn weghelft, toen lag ik er rottig bij. Knie in twintig stukken, bekken, arm, hersenkneuzing. Sindsdien herken ik mijn eigen moeder niet als ze voorbijkomt. Als jij hier morgen terugkomt, weet ik pas wie je bent als je me vertelt dat we elkaar gisteren gesproken hebben.

(Roept naar buiten) 'Ja, loop maar naar binnen, ik ben even bezig...nee is open. Ja, ga maar.'

Bron: de wegwerpmaatschappij

Sinds het rapport van de wetenschappelijke Club van Rome (Grenzen aan de Groei, 1972, geactualiseerd in 2004) is het al bekend: de wereld consumeert meer en produceert daarbij meer afval dan zij kan verwerken. Toch nam de 'wegwerpmaatschappij' sindsdien alleen maar toe: een samenleving waarin producten steeds weer vervangen worden door nieuwe, omdat vervangen goedkoper is dan repareren. Kleding is nagenoeg een wegwerpartikel geworden, mobiele telefoons gelden na twee jaar als stokoud. Protest-bewegingen uit de jaren zeventig beleven pas sinds kort een revival. Een voorbeeld hiervan zijn de 'Repair cafés', waar vrijwilligers technische vakkennis uitwisselen en kapotte apparatuur repareren.

Druk

'Soms is het wel een beetje druk hier. Mijn huis is ook een soort opvang voor wat ik maar noem: de sociale ongevalletjes. Waar niemand meer naar kijkt. Daar zijn er hier in de buurt best veel van. Ik heb koffie voor iedereen en wat te roken, en dan bedoel ik geen tabak. Zelf ben ik medicinaal gaan blowen na mijn ongeluk, tegen de pijn. Tot m'n verbazing kwamen er sommige dingen uit het verleden terug. Nummers, namen. Maar mijn geheugen zit in dit ding om mijn nek, een pda van HP, een soort iPad voordat-ie bestond. Een oud klereding maar helemaal up-to-date, er is nog steeds vraag naar.

'Hoe ik dan toch sloten en mechanieken kan onthouden? Daar zit logica in. Alles wat je in mechanica ziet, is het gevolg van iets of dient ergens voor. Daarom is alles ook te repareren. Als je maar de tijd neemt om het te begrijpen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden