De weerbarstige realiteit: waarom de PVV in slechts 30 gemeenten meedoet

Kandidaten hebben moeite met deïslamisering en centrale organisatie

Bij de komende gemeenteraadsverkiezingen doet de PVV mee in dertig gemeenten - de helft minder dan partijleider Wilders beoogde. Belangrijke reden: de kandidaten bleken schaars.

Geert Wilders (midden) presenteert eerder deze maand zijn Utrechtse kandidaten. Foto Raymond Rutting / de Volkskrant

Voor de PVV staat bij de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2018 het organisatiemodel op het spel. Is het op de lange duur houdbaar: een partij zonder leden, waarbij alle aandacht uitgaat naar één leider die alle belangrijke beslissingen neemt?

Zestig gemeenten stonden op het verlanglijstje voor de lokale verkiezingen van 21 maart volgend jaar. Voornaamste criterium bij de selectie waren de resultaten bij de landelijke verkiezingen. Wilders wilde alleen energie steken in gemeenten waar de PVV kansrijk was.

Vrijdag maakte de partij bekend in dertig gemeenten daadwerkelijk met een lijst te komen, in elke provincie minstens één. Nu was een ander criterium doorslaggevend: hebben zich voldoende kandidaten aangemeld in wie de partij vertrouwen heeft?

Het vinden van kandidaten bleek in veel gevallen een zware opgave. De lijst voor Rotterdam zou Wilders in eigen hand houden, daar wilde de PVV de strijd aangaan met Leefbaar. Voor alle andere gemeenten zouden de Provinciale Statenfracties een cruciale rol spelen bij rekrutering en opleiding.

Het vinden van kandidaten bleek in veel gevallen een zware opgave. Foto Raymond Rutting / de Volkskrant

Veel afvallers

Dat ging niet zonder slag of stoot. Er kwamen verhalen over onderlinge ruzies en gebrekkige training. Exemplarisch was de werving in Drenthe. Borger-Odoorn, Coevorden en Hoogeveen stonden op de verlanglijst, maar vielen af door onderlinge strijd tussen kandidaten. In Emmen werd met pijn en moeite - een beoogd lijsttrekker haakte af - een lijst met zeven kandidaten opgesteld. Dat is weinig, gaf Statenlid Harry Bronts vrijdag toe. Bij de landelijke verkiezingen was de PVV in Emmen de grootste partij.

'We kregen met kandidaten uit de hele provincie cursus in Assen', vertelt Adriana Fonseca, een van de Drentse kandidaten. 'Twee zaterdagen per maand. Dat begon met een man of veertig, maar er vielen er veel af. Na de zomer stopten de cursussen. Alleen kandidaten uit Emmen werden nog apart bijgeschoold door Kamerlid Gidi Markuszower.'

Lees verder onder de kaart.

'Het is islam, islam, islam'

De lokale verkiezingsprogramma's die ze schreven, moesten volgens Fonseca vooral gaan over deïslamisering. 'Wij hebben hier weinig last van moslims', vertelt ze. 'Het gaat om het maaibeleid, om parkeren ook.' Ook in Zoetermeer raakten kandidaten teleurgesteld door de eenzijdige nadruk op moslims. Afhaker Michel Mulder: 'Het is islam, islam, islam. Ik ben geen racist ofzo. De boodschap moet breder zijn.'

Andere afvallers struikelden over de centralistische aanpak. Jan Zwerus was PVV-Statenlid in Zuid-Holland. Toen Wilders bekendmaakte 'elke stad, elk dorp te willen veroveren', werd Zwerus enthousiast. Maar zijn gemeente, Goeree-Overflakkee, stond niet op de lijst met gemeenten waar de PVV actief wilde worden. Zwerus, voormalig ondernemer, vond 27 mensen voor een lokale kandidatenlijst en stuurde een rapport naar Fleur Agema en Vicky Maeijer, PVV-contactpersonen voor Zuid-Holland: laten we het lokaal aanpakken. 'Nooit een reactie gehad', vertelt hij.

'Het zijn ja-knikkers', vindt Zwerus nu. 'Van kritiek wordt elke organisatie beter.' Vorige maand verliet hij de Statenfractie om zijn eigen lokale partij te beginnen: Leefbaar Goeree-Overflakkee. Vanwege de opvattingen hoefde Zwerus niet weg bij de PVV. 'Ik woonde in Jakarta en heb daar de onverdraagzaamheid van moslims gezien.' Maar op het gebrek aan interne democratie knapte hij af: 'Daar ben ik verkeerd mee uitgekomen.'

Onbekende kandidaten

Zoals Wilders twee weken geleden in Utrecht aankwam om de kandidatenlijst bekend te maken, met drie grote zwarte auto's die het pleintje voor het stadhuis opdraaiden, was exemplarisch voor de campagne tot dusver. Op de stoep stonden de kandidaten om wie het ging. 'Zo heren, wij hebben dezelfde kapper', merkte een kale beveiliger vriendelijk op, terwijl Wilders, de kou trotserend in een hemelsblauw pak, zijn verhaal afstak: 'Utrecht voor de Utrechters.' Zoals het een week later bij de Essalam-moskee 'Rotterdam voor de Rotterdammers' was. Een kwartiertje later stapte hij weer in de zwarte auto, de centrale aansturing was vertrokken.

Bij de presentatie van de lijsttrekkers zal de komende tijd blijken of een partij zonder leden haar kandidaten goed genoeg kan leren kennen. Diverse media hadden aan één dag genoeg om de racistische opvattingen van de Rotterdamse lijsttrekker Géza Hegedüs te achterhalen, waardoor de PVV hem moest terugtrekken. Wilders beloofde diens opvolger 'beter te googlen'. Maurice Meeuwissen, de nieuwe man in Rotterdam, nam het zekere voor het onzekere en sloot zijn Twitter- en Facebookaccounts af.

In 2011 deed de PVV voor het eerst mee aan de verkiezingen voor de Provinciale Staten. Ook toen werd de organisatie op de proef gesteld: van de 69 Statenleden stapten er 38 voortijdig op. Dat voedde het wantrouwen van Wilders tegen verdere uitbreiding. Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2010 en 2014 deed de PVV alleen in Den Haag en Almere mee.

Presentatie van de PVV-kandidaten voor de Essalam-moskee in Rotterdam. Foto anp

Nieuwe beproeving

Deze lokale campagne stelt de partijorganisatie opnieuw op de proef. Twaalf jaar na de oprichting lijkt de PVV nog steeds los zand. Tussen de Statenfracties, belangrijk reservoir voor de Tweede en Eerste Kamer, is onderling geen contact. 'Ik heb vaak voorgesteld eens per jaar met alle Statenleden bijeen te komen', vertelt een PVV-Statenlid. 'Daar gebeurt niets mee. Het is een gesloten cultuur.'

Over zijn motieven is Wilders duidelijk. Hij wil dat op 21 maart 'miljoenen Nederlanders kunnen stemmen op een partij die ook lokaal als enige opkomt voor onze cultuur, onze identiteit, onze vrijheid en dus tegen islamisering. Die verstevigde basis gaan we de komende jaren verder uitbouwen.' Maar eerst moet blijken of de PVV die groei aankan. De eenzijdige nadruk op deïslamisering suggereert dat de bestuurlijke ambities niet groot zijn. Met zo'n programma zal de PVV in de gemeenteraden vooral een getuigenispartij zijn die de eigen opvattingen uitdraagt, zonder aan een college te kunnen deelnemen.

In een eerdere versie van de kaart waarop staat waar de PVV aan de gemeenteraadsverkiezingen meedoet waren Tholen en Terneuzen met elkaar verwisseld. In de huidige versie is dat hersteld.

Meer over