De week van Jan T.

Hans Dijkstal had even geen antwoord. De minister van Binnenlandse Zaken had zojuist de coördinatie van de watergeweldacties tot zich getrokken en de verslaggeefster vroeg wat dit nu eigenlijk toevoegde aan de arbeid van provincies en gemeenten....

HARRY VAN SEUMEREN

Nou, eigenlijk niets dus. Een gaaf voorbeeld van het subsidiariteitsbeginsel: wat lagere overheden goed doen, daar moet de hogere overheid vooral vanaf blijven. Voor een minister wat lastig te verteren, maar misschien leert hij het nog.

Een opmerkelijk aspect van de gebeurtenissen van de afgelopen week is dat een majeure crisis zeer professioneel het hoofd kan worden geboden zonder dat regering en parlement eraan te pas komen. Buitenlandse waarnemers pakten allemaal hèt punt eruit: de Nederlandse lagere overheid kan gladweg in luttele tijd een kleine kwart miljoen mensen evacueren.

De Maas is een rivier die langzaam een dal vult. Het water komt van onderen op je af en je kunt makkelijk hoger gelegen grond bereiken. Dit is een situatie die gemeentebesturen het best kunnen aanpakken. Er valt weinig op provinciaal gebied te coördineren.

Bij een dijkdoorbraak stort de Waal zich bovenop de mensen die in de lager gelegen polders wonen. Je zit als een rat in de val, velen kunnen het vege lijf niet meer redden. In één klap overstroomt een gebied dat onder bestuur van meerdere gemeenten valt. Daar past een bovengemeentelijke coördinatie - de provincie.

Provinciale bestuurders willen nog wel eens naar woorden zoeken om uit te leggen waarom er provincies nodig zijn. Na deze week is het een stuk gemakkelijker. Jan Terlouw, de commissaris van de koningin in Gelderland, heeft laten zien wat het nut van de provincie is.

Zijn mooiste moment zal zijn als achteraf iedereen over hem heen valt met het verwijt dat de massale evacuatie onnodig was, omdat de dijken het hebben gehouden. 'Ons criterium is steeds geweest: er mag niemand verdrinken', verklaarde hij gisteren in Trouw. Wat wil je nog meer? Hoe zou de kritiek luiden als er een dijk was bezweken en mensen waren verdronken?

Eerder deze week deed Jan T., zoals hij in de D66-fractie werd betiteld, een andere uitspraak die het bewaren waard is. 'De overheid is verantwoordelijk voor de wateroverlast. De overheid moet betalen.' Het is immers de overheid die verantwoordelijk is voor de veiligheid van land en bewoners.

Regering en parlement nemen regelmatig besluiten die diep ingrijpen in het leven van velen. Doorgaans verloopt hier de besluitvorming heel wat sneller dan bij projecten die de ruimtelijke ordening betreffen. En toch kun je niet zeggen dat de 'snelle' procedure minder zorgvuldig is dan de 'langzame'.

Inspraak is een nuttig afweermiddel tegen willekeur van regenten, maar bereikt zijn grenzen waar besluitvorming onmogelijk wordt. De mogelijkheden om besluitvorming te traineren zijn legio. Dat kan licht de gedachte doen postvatten dat inspraak een middel is om ongewenste besluiten tegen te gaan. Recht op inspraak wordt zo snel verward met het recht op meebeslissen.

In veel gevallen gaat het de tegenstanders van plannen niet om het plan zelf, maar om de plaats waarop ze worden uitgevoerd. Vaak worden plannen in grote lijnen uitgevoerd zoals ze werden gepresenteerd. Wie inspraak ziet als het middel tot blokkade, raakt dan hevig gefrustreerd.

De nieuwe mode van het referendum dreigt dezelfde kant op te gaan. Hier is er een weilandje dat bewaard moet blijven, daar een serre en een paar bomen. Een kleine groep - doorgaans omwonenden - maakt zich druk, de rest van dorp of stad wéét niets een waarom het gaat.

Harry van Seumeren

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden