De week van het terugblikken op Bush

De Verenigde Staten heten een land te zijn met weinig geschiedenis – waardoor de gemiddelde Amerikaan qua bezonkenheid ook niet zou kunnen tippen aan de van historie doordrenkte Europeaan.

Als dit al waar is, staat er in elk geval tegenover dat Amerikanen hun kortere geschiedenis met veel meer passie afgraven en bemeten.

Is er in Nederland ooit een poging gedaan om een enigszins verantwoorde ranglijst op te stellen van onze premiers? Het enige wat ik op dit vlak heb achterhaald is een in 2006 door de geschiedenissite van VPRO en NPS georganiseerde verkiezing van de slechtste minister-president sinds de Tweede Wereldoorlog (voorspelbare winnaar: Jan Peter Balkenende) en een al wat oudere peiling van het Historisch Nieuwsblad onder parlementariërs, die Cort van der Linden (1913-1918) aanwezen als de beste Nederlandse premier in de geschiedenis. Maar professionele historici hebben zich er als beroepsgroep nooit aan gewaagd.

Lijstjes

In de VS daarentegen bestaat geen gebrek aan lijstjes van de beste en slechtste presidenten. Historici doen daaraan naar hartelust mee. In 1948 hield de gerenommeerde historicus Arthur Schlesinger sr. als eerste een peiling onder collega’s van naam, met de vraag in welke rangorde ze de presidenten (dat waren er destijds in totaal 33) zouden plaatsen. Hij deed dat nogmaals in 1962 (de teller in het Witte Huis stond inmiddels op 35), en sindsdien hebben diverse historische instituten om de zoveel jaar een dergelijke exercitie uitgevoerd. In 1982 vond een peiling plaats waaraan maar liefst 846 historici deelnamen.

De uitkomsten van al deze wegingen vertonen meer overeenkomsten dan verschillen. De top-drie bestaat bijna altijd uit Abraham Lincoln, Franklin Roosevelt en George Washington. Verder zijn James Madison, Andrew Jackson, Theodore Roosevelt, Woodrow Wilson, Harry Truman en Dwight Eisenhower meestal in de top-tien te vinden. Onderaan bungelen herhaaldelijk Franklin Pierce, Warren Harding en James Buchanan.

Uiteraard is in de loop der jaren ook de waardering voor de verschillende presidenten gepeild onder het algemene publiek. Het belangrijkste verschil met het oordeel van historici is een beduidend hogere score voor John Kennedy en Ronald Reagan. Zo eindigde Kennedy in een vakonderzoek van het Siena College in 2002 op de veertiende plaats en Reagan op de zestiende. Bij een algemene ABC-peiling in 2000 twee jaar eerder kwam Kennedy als tweede en Reagan als vijfde uit de bus. Vermoedelijk heeft dit ook te maken met het feit dat ‘gewone’ Amerikanen zich niet meteen de bijzondere verdiensten van een Jackson of een Wilson voor de geest kunnen halen.

What about Bush?

De vraag is nu: welke plaats zal straks worden toebedeeld aan George W. Bush, die komende dinsdag de deur van het Witte Huis achter zich dicht trekt? Bij de eerste twee keer dat zijn naam figureerde in een peiling onder historici, was zijn score nog vrij redelijk: in 2002 eindigde hij als 23ste en in 2005 zelfs nog vijf plaatsen hoger. Maar sindsdien is hij onmiskenbaar in een vrije val geraakt. In een recent onderzoek onder universitaire docenten geschiedenis noemde 58 procent van de ondervraagden het presidentschap van Bush een ‘mislukking’. Nog eens 24 procent koos voor de kwalificatie ‘benedenmaats’. Zou de waardering later kunnen stijgen? Tweederde dacht van niet.

Nu is het niet moeilijk om hiervoor de argumenten te vinden. De 43ste president van de VS heeft in veel opzichten gefaald. Maar soms wordt er een beeld van hem geschetst waarvan je je toch afvraagt of dat over tien jaar nog steeds intact zal zijn. Zo betoogt de gezaghebbende historicus Alan Brinkley in The New Republic dat het echec van Bush bovenal te wijten is aan zijn rechtlijnigheid en onvermogen om van koers te veranderen. Lincoln en Roosevelt waren succesvol doordat ze in laatste instantie wendbare politici waren en pragmatisch te werk gingen, aldus Brinkley. Daarentegen mislukte de aanvankelijk zeer bewonderde Herbert Hoover doordat hij tijdens de Depressie vasthield aan zijn economische doctrines en dacht dat de problemen zich vanzelf zouden oplossen. In Brinkley’s ogen geldt hetzelfde voor Bush – en dan nog in ergere mate.

Dat deze zichzelf na 11/9 een Grote Missie toedichtte en zich afsloot voor informatie die niet in zijn visie paste, is zeker waar. Maar de vergelijking met Hoover wringt. Juist in de kredietcrisis heeft de regering-Bush al snel haar ideologische veren afgeschud en werd gekozen voor grootscheepse staatsinterventie. Tijdens de tweede ambtstermijn was de toonzetting sowieso een stuk minder martiaal dan daarvoor. In het Irandossier sloten de VS zich feitelijk aan bij de Europese lijn. Afgelopen weekeinde werd bekend dat Bush vermoedelijk een Israëlische luchtaanval op Iraanse doelen heeft voorkomen, omdat hij zich ervan had laten overtuigen dat er sprake was van een mission impossible.

Behalve door de tussen 2004 en 2006 rampzalig verlopen Irak-oorlog heeft de vertrekkende president in eigen land de meeste schade opgelopen door zijn zeer gebrekkige reactie op Katrina en meer in het algemeen doordat het compassionate conservatism dat hij ooit propageerde, een loos begrip bleef. In plaats van het land te verenigen, verdeelde hij het, zoals eerder was gebeurd onder Richard Nixon.

Toch heeft deze Nixon zich in een zekere rehabilitatie mogen verheugen. Naarmate de tijd verstreek, werd de herinnering aan het gure binnenlandse klimaat vager en kwamen enkele buitenlands-politieke wapenfeiten in een mooier daglicht te staan. Daarvan heeft Bush er niet veel, hij moet vooral hopen dat de toestand in Irak zich verder blijft verbeteren. Zodat hij nog eens zijn vermaarde uitspraak uit 2000 – door kenners gewaarmerkt als een fraai voorbeeld van Bushspraak – kan herhalen: ‘They misunderestimated me’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden