De week van Hendrik Wijdeveld

Hendrik Wijdeveld was een van de eigenaardigste kunsttypes van de 20ste eeuw. Kunstenaar Pieter van Evert brengt een theatermonoloog over de visionair.

Hendrik Wijdeveld, de architect die nooit iets heeft gebouwd?

'Een visionair, een man met een ongelooflijke hoeveelheid ideeën, waarvan bijna niets is uitgevoerd. Hij is in de verkeerde tijd geboren. Ik denk dat hij nu heel groot was geworden, vooral in Azië. Hij heeft wel wat weg van Rem Koolhaas.'

Noem eens een gek idee van de man?

'Een 'stedenloze stad'; een groen oppervlak van Gelderland tot Zandvoort met elke zes kilometer een woontoren waar duizenden mensen wonen. En daar tussen niets dan groen. Een visionair project, met veel oog voor ecologie, in 1925 dan hè, die man was zijn tijd ver vooruit.'

Was het serieus?

'Hij was heel serieus. Een man voor wie de wereld het theater van zijn dromen was en die tussen de groten der aarde verkeerde. Hij was bevriend met Mendelssohn en Frank Lloyd Wright en had contact met El Lissitzky, Eileen Gray en Gustav Klimt. Een groot architectuurdenker, misschien wel net als Le Corbusier, maar een stuk minder pragmatisch.'

En niet populair bij opdrachtgevers?

'In Nederland kleefde aan hem dat hij flirtte met Nietzsche en behoefte had aan messiaans leiderschap. Hij geloofde dat de elite, de kunstenaar voorop, de mensheid voor moest gaan.'

Ongelukkig of fout?

'Eerder ongelukkig denk ik. De theatermonoloog die over hem is geschreven, gaat over de dunne scheidslijn tussen utopie en dystopie.'

Wat is een dystopie?

'Het omgekeerde van een utopie. In de monoloog wordt de vraag gesteld hoe de wereld eruit had gezien als Wijdevelds ideeën waren gerealiseerd. Aan het slot heb je de indruk dat je in een soort Noord- Korea bent beland.'

Nou moe. Klinkt heel onprettig?

'Hij was een complexe figuur. Wijdeveld geloofde oprecht in slagkracht van mensen met een ruim gestoffeerde bovenkamer. Hij had hoge idealen, hij verzette zich tegen het materialisme. Maar dat plaatste zich daarmee in een lastige periode tussen twee Wereldoorlogen een beetje buiten de realiteit.'

Hoe bent u gefascineerd geraakt door de figuur?

'Eind jaren zeventig maakte Hank Onrust een geweldige tv-documentaire over die man, Plan the impossible. Eigenlijk was die documentaire één lange monoloog. Wijdeveld was een hele theatrale man. Een messias, een prediker, een groot denker met een heel grote mond.'

Wat is zijn erfenis?

'Het gebouwde oeuvre is heel klein, zijn invloed is groter. Er is een prachtig ontwerp voor een pier, waar je met de auto op kon. Het ontwerp begon in Amsterdam en via een grote boulevard eindigde deze in Zandvoort. De pier van Scheveningen moet er zeker door geïnspireerd zijn geweest.'

Hij heeft wel het mooiste tijdschrift van de 20ste eeuw gemaakt?

'Tussen 1918 en 1932 verscheen Wendingen. Een prachtig kunstblad dat zijn tijd ver vooruit was. Zowel in het gebruik van beeld, typografie en omdat het een multidisciplinair karakter had.'

Wat maakte het zo bijzonder?

'Tijdschriften, kranten, alles was op dat moment volledig tekstgedreven. Wijdeveld veranderde dat. Dit blad dacht in beeld. In feite was het een eerste proeve van beeldcultuur.'

Was hij een tragische figuur?

'Eigenlijk niet. Veel van zijn projecten waren te visionair en complex voor hun tijd, maar hij heeft nooit bij de pakken neergezeten. Toen hij in de negentig was verfde hij het plafond van zijn bejaardenhuiskamer goud en de muren kobaltblauw. Prachtig!'

Boven de stof, monoloog over Hendricus Theodorus Wijdeveld, Architectuur Centrum Nijmegen. Concept: Pieter van Evert. Tekst: Oscar Wyers. Regie: Pieter van Terheijden. Spel: Peter Hendriks. Première 27 januari. Speellijst: www.bovendestof.nl

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden