De week van een vriendenruzie die alleen maar verliezers kent

Bezorgd over de verbrokkeling van het Nederlandse politieke landschap? Het kan altijd erger – zie Israël. De Knesset, het Israëlische parlement, telt 12 partijen, waarvan er 5 zijn vertegenwoordigd in de regering van premier Netanyahu....

Paul Brill

Maar doe een stap terug en je ziet eigenlijk slechts twee partijen, schreef de Israëlische econoom Bernard Avishai deze week in The New York Times. Namelijk de partij die koste wat het kost wil vasthouden aan de notie van Groot-Israël, en de partij die bovenal wil voorkomen dat het land nog verder in een isolement terechtkomt. Zeg maar: de partij van de nederzettingen en de partij van (Obama’s) Amerika.

Deze tweedeling loopt door diverse partijen heen. Zelfs in het Likoedblok zitten aanhangers van de partij van Amerika, die ook een groot deel van de middenpartij Kadima omvat. Op haar beurt kan de partij van de nederzettingen bogen op een aantal sympathisanten in de Arbeidspartij.

Voor seculier ingestelde Israëli’s als Avishai komt de ruzie tussen Israël en de Verenigde Staten over de bouw van 1.600 nieuwe huizen in Oost-Jeruzalem als een, tja, geschenk uit de hemel. Ze verhullen niet wat ze hopen: dat Washington niet weer buigt voor de Israëlische onverzettelijkheid. Ze vinden dat de Israëlische politiek als het ware is gekaapt door de ideologische hardliners en de religieuze partijen. Ze zijn ervan overtuigd dat er in Israël een meerderheid is die, als puntje bij paaltje komt, een vredesakkoord met de Palestijnen zal aanvaarden. Een soort silent majority, die geen principiële bezwaren heeft tegen territoriale concessies, maar waarvan een groot deel zich in de loop der jaren heeft afgekeerd van het vredesproces vanwege de Palestijnse zelfmoordaanslagen, de overname van de Gazastrook door Hamas en de intense vijandigheid van het Iran van de ayatollahs en Ahmadinejad.

In de kern klopt deze analyse. Peilingen door de jaren heen wijzen uit dat er in Israël inderdaad een meerderheid is die in beginsel een Palestijnse staat aanvaardt in het kader van een algehele vredesregeling met sluitende veiligheidsgaranties. Zelfs ter rechterzijde heeft het concept van de tweestatenoplossing ingang gevonden. De persoon van Netanyahu levert het bewijs daarvan: toen hij in de jaren negentig premier was, wilde hij niet horen van een Palestijnse staat; nu berust hij in deze optie (al is het met forse tegenzin).

Daarmee is niet gezegd dat de regering-Obama een goed houvast heeft om Israël in de controverse over de 1.600 nieuwe huizen in Oost-Jeruzalem haar wil op te leggen. Ik denk eerlijk gezegd dat Netanyahu c.s. wederom aan het langste eind zullen trekken en dat de bouwplannen misschien wel zullen worden vertraagd, maar niet geannuleerd.

Om meerdere redenen. De eerste ligt in Israël zelf. Niet slechts Netanyahu moet vrezen voor een acute crisis in zijn coalitie als hij de beoogde nieuwbouw in de Joodse wijk Ramat Shlomo zou schrappen. Het zou iedere Israëlische regeringsleider in grote problemen brengen, omdat het gaat om een wijk die in de meeste vredesscenario’s onderdeel van Israël blijft uitmaken (zij het dat de Palestijnen daarvoor elders compensatie moeten krijgen). Ook in de perceptie van linkse Israëli’s is er een groot verschil tussen nieuwbouw in Oost-Jeruzalem en uitbreiding van nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever.

De tweede reden is dat het conflict tussen Israël en de VS voor het Witte Huis op een zeer ongunstig moment komt. Namelijk nu de regering alles op alles moet zetten om het plan voor de hervorming van de gezondheidszorg door het Congres te loodsen. Daarbij telt letterlijk elke stem. Dat biedt de pro-Israëlische lobby in Washington een uitnemende gelegenheid om de regering via bevriende Congresleden onder druk te zetten. Want het bezegelen van deze hervorming is van cruciaal belang voor de president. Buitenlandse en binnenlandse politiek zijn in dit geval communicerende vaten.

Aan de invloed van de pro-Israëlische lobby worden vaak mythische proporties toegedicht. Nu is die lobby ontegenzeglijk een geduchte kracht, die het iedere bewoner van het Witte Huis zeer lastig kan maken. Maar ze kan geen bergen verzetten. Ook in de VS is de houding ten opzichte van Israël kritischer geworden. Volgens een recente peiling van het bureau Rasmussen ziet 58 procent van de Amerikanen Israël als een trouwe bondgenoot, tegen 70 procent een jaar geleden. Joodse organisaties hebben wel een natuurlijke reflex om voor welke Israëlische regering dan ook in de bres te springen, maar de Joodse gemeenschap is liberaler dan de modale Israëli en laten we niet vergeten dat driekwart van de Joodse kiezers op Obama heeft gestemd.

De vraag is dan ook of voor Israël de zorgen voorbij zijn als Netanyahu met succes zijn been stijf houdt en de regering-Obama daarin opnieuw berust. Weinigen in Israël zullen er wakker van liggen dat Jimmy Carter de Amerikaanse opstelling te weinig evenwichtig noemt. Maar wat wel verontrustend is, of zou moeten zijn, is dat een gezaghebbend militair als David Petraeus, held van de surge, op een recente hoorzitting in de Senaat heeft gezegd dat de voorkeursbehandeling die Israël stelselmatig krijgt, de gematigde krachten elders in het Midden-Oosten verzwakt, Iran versterkt en Al Qaida in de kaart speelt. Ook Israël zelf kan daarvan op afzienbare termijn de weerslag ondervinden. Want een vernederde regering-Obama mist het gezag dat nodig is om een breed en effectief front te vormen tegen Iran, dat nu juist in Jeruzalem wordt gezien als de grootste en meest acute bedreiging.

Of zou alles wat hierboven staat net de plank misslaan omdat Obama het vuurtje van het conflict met Israël doelbewust heeft opgestookt, omdat hij een doorbraak wil forceren en Netanyahu wil dwingen zijn rigide rechts-nationalistische coalitiegenoten in te ruilen voor Kadima van Tzipi Livni? Ik zou willen dat het waar is, maar ik ben bang dat deze president daarvoor niet machiavellistisch genoeg is.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden