De week van een NAVO-goodwillreis naar Moskou

Tussen het spektakel rond de aanval op Silvio Berlusconi en het publicitaire geweld van de klimaattop in Kopenhagen is het enigszins in de verdrukking geraakt, maar het belang ervan is er niet minder om: het bezoek dat NAVO-chef Rasmussen afgelopen week bracht aan Moskou....

Paul Brill

Maar het was wel het eerste bezoek van de hoogste NAVO-functionaris aan Moskou sinds de Russisch-Georgische oorlog van medio 2008. Die oorlog – en dan vooral de Russische weigering om de bestandsovereenkomst die een einde maakte aan de vijandelijkheden, volledig na te leven – was destijds voor de NAVO reden om het vaste overleg met het Kremlin, dat zich afspeelt in de NAVO-Rusland Raad (NRC), op te schorten. Hetgeen voor de Russische regering aanleiding was om alle militaire contacten te staken; president Medvedev dreigde zelfs de banden geheel te verbreken.

Vanaf het begin van deze controverse verkeerde de NAVO in de lastige positie dat ze weliswaar gelijk heeft met haar bezwaren tegen het Russische optreden in de Kaukasus – met name tegen de wijze waarop Zuid-Ossetië en Abchazië zijn losgescheurd van Georgië – maar dat ze ten ene male niet bij machte is om gelijk te krijgen. En omdat samenwerking met Rusland op een aantal terreinen (doorvoer van materieel en troepen naar Afghanistan, strijd tegen het terrorisme en de drugshandel) toch wel aperte voordelen heeft, werden er eerder dit jaar weer vriendelijke gebaren richting Moskou gemaakt.

Thans is toenadering het officiële devies. Rasmussen heeft zich als nieuwe secretaris-generaal duidelijk ten doel gesteld om de relatie met Rusland ten minste op het oude en het liefst op een hoger peil te brengen. Hij sprak er uitvoerig over bij zijn aantreden en hij ijverde ervoor dat bij de NAVO-ministerraad van begin december de Russische minister van Buitenlandse Zaken Lavrov weer zijn opwachting zou maken, wat inderdaad gebeurde.

In beginsel zijn betere betrekkingen met Moskou natuurlijk een nobel streven. Hoe meer dwarsverbanden, hoe meer transparantie, des te kleiner de kans dat ongewenste Koude Oorlogsreflexen hun rentree maken.

Het probleem is alleen dat de relatie NAVO-Rusland wordt gekenmerkt door asymmetrie, iets dat aan NAVO-kant – of althans door de West-Europese component van het bondgenootschap – vaak onvoldoende wordt onderkend. Bij een recent bezoek aan het NAVO-hoofdkwartier in Brussel kon ik dat goed merken. Door meerdere gesprekspartners werd vol vertrouwen betoogd dat de Russen uiteindelijk wel zouden inzien dat de stabiliteit die de NAVO schept – tot pal aan hun grenzen – ook in hun voordeel werkt. Rasmussen hamerde op hetzelfde aambeeld toen hij in Moskou voorrekende dat de Russische handel met de Baltische staten sterk is toegenomen sinds deze zijn opgenomen in de NAVO (en in de EU, niet te vergeten).

De betreffende cijfers mogen fraai ogen, maar zou Moskou er echt van onder de indruk zijn? Alles wijst erop dat tegenover de westerse postmoderne definitie van stabiliteit de Russen de voorkeur geven aan stabiliteit naar ouderwetse machtspolitieke snit, dat wil zeggen op voorwaarden die goeddeels door hen kunnen worden gedicteerd.

Een machtspolitieke calculatie leert dat de NAVO Rusland momenteel harder nodig heeft dan andersom. Of het nu gaat om Afghanistan, Iran of de energieleveranties, in al die grote kwesties is de NAVO (dan wel het Westen in het algemeen) de vragende partij.

Om even bij Afghanistan te blijven: natuurlijk heeft ook Moskou er geen belang bij dat de Taliban daar opnieuw aan de touwtjes gaan trekken, met alle gevaar van radicale uitzaaiing van dien. Vandaar dat NAVO-vluchten door het Russisch luchtruim mochten doorgaan toen Moskou en Brussel officieel waren gebrouilleerd. Tegelijk zien de Russen niet graag dat de NAVO in Afghanistan een beslissend succes boekt en dat Kabul als het ware een Westers steunpunt wordt. Er is meer geopolitiek voordeel te behalen bij een missie die deels slaagt en deels in de Afghaanse zandbak blijft steken. De kans lijkt me dan ook klein dat het door Rasmussen bij het Kremlin gedeponeerde verzoek om Russische helikopters en hulp bij de opleiding van de Afghaanse luchtmacht zal worden gehonoreerd.

De ongelijke verhouding tussen Rusland en de NAVO wordt misschien wel het treffendst gesymboliseerd door het optreden van de Russische ambassadeur bij de alliantie, Dmitri Rogozin. Een onverholen chauvinist, die de NAVO en de aangesloten regeringen bij herhaling de oren wast. Leuk voor ons journalisten, maar wat zou er gebeuren als de NAVO op haar beurt in Moskou vertegenwoordigd zou zijn door iemand die zo ondiplomatiek om zich heen mept? De man of vrouw zou binnen de kortste keren door de Russen de deur worden gewezen, als men in Brussel zelf al niet meteen had ingegrepen. Maar de NAVO verdraagt Rogozins optreden met een berustende glimlach. Wat het bondgenootschap er weliswaar groothartiger op maakt, maar niet geduchter.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden