De week van een eenzaam figuur in het Elysée

Wanneer kreeg de wereld voor het eerst iets te zien van het liefdesleven van François Mitterrand? Eigenlijk pas toen hij was overleden en achter de baar zich niet alleen zijn naaste familie opstelde, maar ook een plaats werd ingeruimd voor zijn maîtresse en buitenechtelijke dochter....

Ook opvolger Jacques Chirac schermde zijn privéleven zo veel mogelijk af. Het was bekend dat dochter Claude een belangrijke adviserende rol speelde en er deden, vooral in de tijd dat hij burgemeester van Parijs was, verhalen de ronde over verduisterde limousines waarmee hij zich ‘s avonds naar bepaalde adressen liet vervoeren. Maar het presidentiële ambt vervulde hij op klassieke Franse wijze: met de nodige plechtstatigheid en vooral op ruime afstand van de nieuwsgierige blikken van de media. Pas begin dit jaar sprak hij in het boek L’inconnu de l’Élysée over enkele persoonlijke zaken en onthulde hij bijvoorbeeld dat zijn oudste dochter al dertig jaar lijdt aan anorexia.

Met het aantreden van Nicolas Sarkozy verdween de afstandelijkheid die de tweede natuur van een Franse president placht te zijn. In volle familieglorie – vijf kinderen uit drie huwelijken – poseerden de Sarkozy’s voor de camera. De media werden ruim bediend met kleurrijke beelden. De vanzelfsprekendheid die de publieke optredens van de nieuwe president kenmerkte, deed eerder Amerikaans dan Frans aan. Sarkozy was overal en leek voor alles en iedereen tijd te hebben.

Maar wie kaatst, kan de bal verwachten. Wie in goede tijden naar hartelust paradeert voor de media, kan niet verwachten dat ze in mindere tijden discreet de ogen neerslaan. En dus werden de afgelopen tijd de steeds sterkere geruchten over een echtelijke breuk tussen Nicolas en Cécilia Sarkozy breed uitgemeten in de Franse pers. Van de terughoudendheid die met name in het geval van Mitterrand werd betracht, was nog maar weinig te merken. Paris Match besteedde deze week niet minder dan zestien pagina’s aan de scheiding. Cécilia deed zelf een duit in het zakje door in interviews openlijk te getuigen van haar liefde voor een andere man.

Het zou allemaal kunnen worden afgedaan als een uit de hand gelopen soap op presidentieel niveau, ware het niet dat met terugwerkende kracht moet worden vastgesteld dat er tijdens de verkiezingscampagne een schertsvertoning is opgevoerd. Er was toen al sprake van een breuk tussen de Sarkozy’s, maar naar buiten toe werd de schijn opgehouden van een blijmoedig, modern gezin. Een gelukje bij een ongeluk voor de president is dat de socialistische oppositie het zich moeilijk kan veroorloven om hierover groot misbaar te maken. Per slot van rekening heeft Ségolène Royal, die direct na de verkiezingen bekendmaakte dat zij en haar partner François Hollande uit elkaar gingen, de kiezers een soortgelijk rad voor de ogen gedraaid.

Maar daarmee is de kous niet af. Door als politicus zozeer in te spelen op wat in Angelsaksische landen de cult of celebrity wordt genoemd, wordt het voor Sarkozy moeilijk om te doen alsof zijn scheiding iets is wat zich volledig in de privésfeer afspeelt en waarop hij als president totaal niet mag worden afgerekend. Hoewel de Fransen hun politici de nodige ruimte gunnen, is dat in dit geval toch iets te veel gevraagd. Het gestrande huwelijk is ook een beetje een politieke nederlaag. En in het algemeen wens je een prominente, nucleaire mogendheid niet toe dat de zware last van het hoogste ambt wordt gedragen door iemand die ‘s avonds alleen naar bed gaat (of voortdurend op pad moet om dit te voorkomen).

Sarkozy’s persoonlijke perikelen komen bovendien op een slecht moment – voorzover er überhaupt een goed moment is voor dit soort verwikkelingen. Met zijn wervelende start heeft hij veel krediet vergaard, dat de komende tijd zou moeten worden verzilverd. Dat geldt in de eerste plaats voor de sociaal-economische hervormingen die hij in het vooruitzicht heeft gesteld. Maar ook in de buitenlandse politiek spelen enkele kwesties, voorop het conflict rond het nucleaire programma van Iran, die vragen om doortastend leiderschap. Kan hij dat opbrengen?

Politiek kapitaal heeft nu eenmaal een beperkte houdbaarheid. Ook Angela Merkel wordt dezer dagen daaraan herinnerd. Afgaande op de peilingen heeft ze weinig reden tot ongerustheid. Ruwweg 7 op de 10 Duitsers geven haar als bondskanselier een voldoende. Qua aanzien scoort ze veel hoger dan SPD-voorman Kurt Beck.

Toch wordt er de laatste tijd door niet-belanghebbende waarnemers gemord, zoals blijkt uit de jongste editie van Newsweek. Het blad vroeg een aantal vooraanstaande Duitsers een column te schrijven over Merkels verrichtingen, en het resultaat is voor haar niet erg vleiend. De bondskanselier gaat risico’s consequent uit de weg, oordeelt Joschka Fischer, ex-voorman van de Groenen. Ze wordt duidelijk meer gedreven door de wens haar macht te consolideren dan door hervormingszin, meent Hugo Müller-Vogg, voormalig uitgever van de Frankfurter Allgemeine. Duitsland heeft behoefte aan een bondskanselier, niet aan een vergadervoorzitter, verzucht Josef Joffe van Die Zeit.

Misschien zijn deze klachten overdreven en voorbarig. Merkels doorzettingsvermogen is eerder onderschat. Maar ze heeft, zoals de peilingen ook uitwijzen, de intense Duitse angst voor aanpassing van de verzorgingsstaat niet doorbroken.

Gaat dit de aangeslagen Sarkozy in Frankrijk wel lukken? Wellicht put hij thans moed uit de gedachte dat hij misschien wel eenzaam is, maar niet alleen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden