De week van Dijkstra in New York

Fotografe Rineke Dijkstra (53) was al wereldvermaard, maar een overzichtstentoonstelling in Guggenheim New York had ze nog niet eerder. 'Bij de opening moest ik mezelf af en toe in de arm knijpen.'

Een retrospectief in het Guggenheim in New York, u bent definitief heel beroemd!

'Het is zeer eervol. Het Guggenheim heeft zo'n aura om zich heen, met die prachtige spiraalvormige zaal van Frank Lloyd Wright. Bij de opening van de tentoonstelling moest ik mezelf af en toe in de arm knijpen.'


Een 'major mid career survey', schreef The New York Times in een lovende recensie.

'Haha. Normaal krijg je een retrospectief als je 65 wordt. Toen ik alles bij elkaar zag, was ik ook zelf ook wel benieuwd wat ik hierna ga maken.'


Wat gaat u hierna maken?

'Lijkt me niet goed daar iets over te zeggen.'


De Amerikanen vinden uw strandportretten zeer Europees, bijna schilderachtig.

'Ik heb veel van de Amerikaanse fotografietraditie geleerd, ze hebben de fotografie zowat uitgevonden. Maar op het gebied van de schilderkunst is in dat land nauwelijks geschiedenis. Misschien zoeken ze naar die referenties in mijn werk.'


Want voor portretten moet je bij Nederlandse meesters zijn?

'Ik breng graag tijd door in het Rijksmuseum. Ik weet zelf niet precies hoe en of ze mijn werk hebben beïnvloed, maar die portretten zijn geweldig.'


Is het een compleet overzicht in het Guggenheim?

'Ja, van alles wat. De oudste foto is een zelfportret uit 1991. De stierenvechters, de strandfoto's, de soldaten en de bevallen vrouwen. Tot en met video's uit 2009.'


Is dat nieuw, dat u ook filmt?

'Filmen is echt anders. Daar begin ik alleen aan als ik een stevig idee heb. Ik houd van improviseren, dat kan goed als ik fotografeer. Bij film is dat lastiger, je moet een planning maken en samenwerken.'


Wat doet u als u fotografeert?

'Ik laat veel dingen open. Anders dan veel andere kunsten - schrijven, schilderen - is fotografie het medium waar het louter gaat om het ene moment dat de dingen samenvallen. Het is niet allemaal geregisseerd, je moet het herkennen als het voorbij komt. Het juiste licht, de juiste houding, de kleur: alles.'


U bent geen fan van Photoshop?

'Ik fotografeer met ouderwets grootbeeld en gebruik analoge films. Niets digitaal. Dat houd ik vol, zolang Kodak niet failliet is. Ik vrees dat moment.'


Omdat?

'Die digitale schermpjes zo klein zijn. Dat vind ik niks. Ik kijk nu door een zoeker die zo groot is als een ansichtkaart en ik zie het beeld op zijn kop. Daar ben ik aan gehecht. Ik vrees dat digitale fotografie mij lui maakt, omdat je het later kunt bijwerken. En dat daardoor het belang van het moment dat je afdrukt afneemt.'


Hoe dient zo'n moment zich aan?

'Ik zag dat Poolse meisje lopen in het lichtgroene badpak, dat een van mijn beroemdste werken zou worden, en wist meteen: dat wordt de beste strandfoto. Maar ze wilde niet. Ik dacht: maar je moet!'


En toen?

'Ze poseerde eerst met een vriendin, toen alleen, maar heel verlegen. Iemand die blokkeert is niet te fotograferen. Bij de allerlaatste foto van het rolletje vroeg ik haar om haar hoofd een beetje schuin weg te draaien. Dat was de foto.'


Ze gaf zich bloot?

'In portretfotografie hoop je een facet van iemands persoonlijkheid te vangen. Uiteindelijk is het zoeken en proberen en als het lukt is het resultaat een vorm van een sculptuur. Een aangescherpt moment, dat enerzijds gaat over integriteit van de maker en anderzijds de geportretteerde die bewust of onbewust iets van zichzelf moet laten zien.'


Rineke Dijkstra, A Retrospective, Guggenheim New York, tot 8 oktober. 17 juli discussie tussen Dijkstra en fotograaf Paul Graham over hun fotografie. guggenheim.org


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden