De week van de trits Korea-Vietnam-Irak

Zoals voor sommige oudere Nederlandse columnisten het fascistische monster en de Tweede Wereldoorlog de maat van alle dingen zijn, zo is een bepaalde generatie van Amerikaanse publicisten geneigd om actuele vraagstukken steeds weer te herleiden tot de Vietnam-periode - en tot de regering van John F....

Een wel zeer opzichtig voorbeeld daarvan leveren ArthurSchlesinger Jr. en Theodore Sorensen. Zij behoorden tot the bestand the brightest die de 35ste president in het Witte Huisomringden. Schlesinger, vermaard historicus en chroniqueur vanKennedy's presidentschap (A Thousand Days), is inmiddels 88;jurist en tekstschrijver Sorensen 77. Deze week schreven ze eenartikel voor de opiniepagina van The New York Times onder detitel What would JFK have done?

De hypothetische vraag gaat natuurlijk over Irak en de 'lesvan Vietnam'. Ze memoreren hoe Kennedy zich in 1963, een paarmaanden voordat hij door moordenaarshand werd geveld, het hoofdbrak over een exit-strategie voor (Zuid-)Vietnam, waarAmerikaanse militaire adviseurs en instructeurs de regering vanNgo Dinh Diem terzijde stonden. Dwight Eisenhower had in zijnlaatste presidentiële dagen een begin gemaakt met de hulp,Kennedy zelf had deze fors opgevoerd.

Schlesinger en Sorensen schetsen een (al dan niet fictieve)brainstorm-sessie, waarin de president systematisch deverschillende opties langsgaat. Simpelweg een einde maken aan demilitaire bijstandsoperatie? Nee, dat zou bij het Amerikaansevolk op onbegrip stuiten. Juist de hulp opvoeren engevechtstroepen sturen (zoals Lyndon Johnson na hem zou doen)?Nee, hij zag geen heil in een verdere militarisering van eenconflict dat in essentie politiek van aard was. Onderhandelingenbeginnen? Helaas, er deed zich bij de Vietcong geen gezaghebbendegesprekspartner voor met wie over een wederzijds aanvaardbaarcompromis kon worden gesproken.

Bleef als enige levensvatbare optie over: geleidelijke,eenzijdige terugtrekking.

En dat is ook het advies dat de twee oudgedienden aan deregering-Bush geven. Zorg dat de regering in Bagdad met eenformeel verzoek komt voor een gefaseerd vertrek van debuitenlandse troepen. Intensiveer de training van de Iraaksestrijdkrachten. En begin dan inderdaad met de terugtrekking vande troepen volgens een overigens niet nader gespecificeerdtijdschema. Zijn de troepen eenmaal weg, dan 'zal de wereld zicherover verheugen dat we weer bij ons verstand zijn gekomen'.

Zou Kennedy inderdaad deze lijn hebben gevolgd? Het isdenkbaar, maar allerminst zeker. Te worden gebrandmerkt als 'softon communism' was bepaald geen aangenaam vooruitzicht voor de mandie in de presidentsverkiezingen van 1960 veel misbaar maakteover de veronderstelde missile gap ten opzichte van deSovjet-Unie, die de regering-Eisenhower zou hebben latenontstaan.

Om hun veronderstelling te staven verwijzen Schlesinger enSorensen onder meer naar een persconferentie in oktober '63, waarKennedy de hoop uitsprak dat de Amerikaanse militaireaanwezigheid in Zuid-Vietnam nog vóór het einde van het jaarkon worden gereduceerd. Maar hoe serieus was de hoop op iets wat,gezien de korte tijd die nog resteerde, eigenlijk toen alduidelijk had moeten zijn?

De ironie is dat het verschil tussen het beleid van deregering-Bush en het door S & S geschetste scenario helemaalniet zo groot is als het duo wil doen geloven. En wel vooraldoordat ze de terugtrekking, om begrijpelijke tactische redenen,willen laten verlopen volgens een niet nader gespecificeerdtijdschema. Daar draait het nu juist om. Want dat verzoek uitBagdad om een gefaseerd vertrek zal er, al dan niet metAmerikaanse aansturing, heus wel komen. De training van Iraaksetroepen heeft al de hoogste prioriteit. Reken maar dat over enigemaanden de eerste Amerikaanse eenheden naar huis gaan. Maar watnog sterker geldt dan in 1963 is dat het de vijand alleen maarin de kaart zou spelen als Washington zich zou binden aantermijnen en aantallen.

Overigens hebben de VS door de invasie en de afgedwongenregime change thans in Irak een nog veel grotereverantwoordelijkheid op zich genomen dan destijds in Vietnam.Oorlogen laten zich sowieso moeilijk vergelijken. 'Een mislukkingis geen optie', staat in het strategische beleidsdocument dat hetWitte Huis vorige week publiceerde. De auteur van die frase zalongetwijfeld het smadelijke vertrek van de laatste Amerikaansehelikopter uit Saigon in 1975 voor ogen hebben gestaan.

Eenzelfde afgang in Irak zou inderdaad rampzalig zijn, enniet alleen voor de Amerikanen. Anderzijds zou het dom zijn omde ogen te sluiten voor het feit dat een klinkend succes nietmeer mogelijk is. Historisch is dat ook niet zo exceptioneel. Demeeste oorlogen eindigen zonder beslissende uitkomst, betoogdecolumniste Anne Applebaum deze week in The Washington Post. Haarreferentiekader is dan ook niet Vietnam, laat staan Berlijn 1945,maar Korea. De Koreaanse oorlog resulteerde feitelijk in een'gelijkspel'. Ook een halve eeuw later is de balans gemengd: inhet zuiden heeft zich een redelijk welvarende democratieontwikkeld, in het noorden zetelt nog steeds een abjecte,wispelturige dictatuur.

Een duurzaam democratisch tegenwicht voor islamisme entirannie zou in Irak al een zege op punten betekenen. Maar ookKorea zal zich natuurlijk niet herhalen. Al is het maar omdat deAmerikanen ten ene male niet meer bereid zijn om eenzelfde prijste betalen: 34-duizend Amerikaanse doden ofwel hetvijftienvoudige van de huidige stand in Irak.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden