De week van de psychoanalyse en de film

Filmmakers houden van Freud. Een clubje psychoanalytici legt daarom een aantal klassiekers op de sofa, te beginnen met Sunset Boulevard. Waarom is 'fallische' moeder Gloria Swanson een icoon onder homo's?

Freud en de film, een logische combinatie?

'Freud, de psychoanalyse en film, het is zeker een logische combinatie. Kunstenaars houden zich immers net als de psychoanalyse bezig met wat de mens beweegt. Dingen die onder de oppervlakte liggen.'

Noemt u eens voorbeeld?

'The Birds van Hitchcock uit 1963. Dat gaat over angstbeelden die mensen normaal overdag weten weg te stoppen, maar die je 's nachts kunnen overvallen. The Birds is de verbeelding van zo'n nachtmerrie die zich naar het daglicht verplaatst. Dat is heel typerend in het werk van Hitchcock.'

Als u op een feestje bent, hoe legt u uw beroep dan uit?

'Ik zeg: ik ben psychoanalytica. Daar schrikken mensen meestal zo van dat ze niet verder vragen.'

Ja, maar serieus: hoe legt u uit wat u doet?

'Dat ik samen met degene die in therapie is zo goed mogelijk probeer te ontdekken wat voor overjarige en dus eigenlijk overbodige patronen iemand heeft die het leven nodeloos ingewikkeld maken.'

En wat doet een kunstenaar?

'Een kunstenaar werkt ook vaak met het onbewuste. Zoals de Amerikaanse regisseur David Lynch in Mullholland Drive, uit 2001.'

Maar niet alleen filmers houden van Freud?

'In de literatuur weet ik dat Arnon Grunberg en Adriaan van Dis de psychoanalyse kunnen waarderen. Maar ook de Brits-Indiase beeldhouwer Anish Kapoor zegt dat hij veel ontleent aan hoe Freud keek.'

U programmeert met uw club vooral klassieke films?

'Ik denk dat als je gaat tellen, veel films met een verwijzing naar Freud en de psychoanalyse uit de jaren zestig en zeventig stammen.'

Want toen?

'Was iedereen links en telde je niet mee als je niet in therapie was.'

Inmiddels is uw beroepsgroep zwaar in de verdrukking. Uw therapie is uit de verzekering gegooid?

'Gedeeltelijk ja. Spijtig genoeg. Alles moet tegenwoordig evidence based zijn. Harde bewijzen zijn lastig in de psychoanalyse. Maar er is wel onderzoek dat psychoanalytische psychotherapie werkt en heilzamer is dan andere therapieën.'

En de kunst, zij bewijst uw gelijk?

'Het verschil is dat ik als therapeut slechts één persoon - de patiënt - bewust moet maken van wat er speelt. De filmer moet een veel groter publiek raken.'

En het is belangrijk dat dit blijft gebeuren?

'Zeker. Filmers en therapeuten moeten ons ook onze donkere kanten laten zien. We kunnen beter met elkaar overweg als we beseffen dat we niet alleen goede kanten hebben.'

Zodat wij wat minder snel anderen doodwensen op internet bijvoorbeeld?

'In deze cultuur waar mensen elkaar makkelijk harde verwijten maken, lijkt me het een essentiële vorm van beschaving om niet al het slechte aan de ander toe te schrijven.'

Waarom heeft u deze keer gekozen voor de film Sunset Boulevard?

'Vanwege ons thema 'grenzen': de grens tussen goed en kwaad, fantasie en realiteit. Je kunt ernaar kijken als een film over een diva, Gloria Swanson, die niet begrijpt dat haar glorietijd voorbij is, maar er zijn ook andere invalshoeken.'

Zoals?

'Elke film wordt bij ons ingeleid door een spreker. In dit geval is het een blik vanuit de queer studies. Gideon Querido van Frank - geen psychoanalyticus, maar filmkenner - heeft die invalshoek gekozen. Hij spreekt over Gloria Swanson als type van 'fallische' moeder. Hij probeert aan te geven waarom de film bij homo's een iconische status heeft.'

Credit: Sunset Boulevard, regie Billy Wilder, 1950. 13/2, Louis Hartloopercomplex, Utrecht. 27/2, Ketelhuis, Amsterdam. Met inleiding van Gideon Querido van Frank. facebook.com/PsychoanalyseEnFilm

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden