De week van de poes in oorlogstijd

Parooljournalist Paul Arnoldussen (1949) 'promoveert' in museum het Kattenkabinet op de studie 'Poes in verdrukking en verzet 1940-1945'. Eten en gegeten worden, dat waren de grote dilemma's van de poes in

Hoe heet uw poes? 'Ik heb momenteel geen poes, sorry. Ik houd erg van poezen. Maar ze passen nu niet in mijn leven.'

Waarom een proefschrift over poezen in oorlogstijd?

'De knipoog is toch duidelijk, hoop ik? Ik kwam op het idee toen ik las dat er in de oorlog kattenbrood bestond, maar dat was alleen bestemd voor raskatten. Raskatten? Waren er Joodse en arische poezen soms?'


U heeft een zware promotiecommissie: Midas Dekkers en Marianne Thieme?

'En een pedel in kattenkleding. Het gaat mij om de relativering. Ik word altijd wat lacherig als er weer een gewichtig boek verschijnt over het verzet ergens in Anna Paulowna tijdens de Tweede Wereldoorlog. Je moet alles in verhouding blijven zien.'


Relativering en de oorlog, een lastige combinatie?

'Ik heb ook al boze reacties gehad. Je komt natuurlijk op een lastig punt als je schrijft over de poezen van Joden die zijn weggevoerd naar een concentratiekamp.'


Hoe heeft de poes de oorlog doorstaan?

'Mijn eerste bevinding was dat er bar weinig bekend is over het lot van de huisdieren. Geen archieven te vinden bij de dierenbescherming of asielen. Niets. Een omissie lijkt me.'


Hoeveel poezen telde Nederland in 1940?

'Een schatting: 300 tot 500 duizend. Maar ook daar is geen informatie over. Stelling 10 bij mijn proefschrift luidt: 'Het feit dat het Centraal Bureau voor de Statistiek geen gegevens heeft over het aantal poesen voor mei 1940, noch over het aantal na mei 1945, voedt de twijfels over de taakopvatting van dit instituut.'


Spreken we van poesen of poezen?

'Ik schrijf poesen met een s, in navolging van bijna alle liefhebbers, met uitzondering van W.F. Hermans. Van de hoofdredacteur van DePoezenkrant, Piet Schreuders, moest het echter met een z. Mijn verhaal verschijnt als een speciale oorlogseditie van zijn prachtige Poezenkrant.'


Vanwaar die veronachtzaming van de oorlogspoes?

'Voor en in de oorlog waren poezen vooral nutsdieren: om het voedsel tegen ongedierte te beschermen. Raskatten waren zeldzaam. Het hele concept van poes als gezelschapsdier is pas in de jaren vijftig ontstaan.'


Waarom zijn katten zo vertederend?

'Ik denk omdat je ze bijna niets kunt leren. Ze zijn eigenlijk best dom. Maar ze hebben een air van onafhankelijkheid, in tegenstelling tot honden. Allemaal gespeeld natuurlijk, maar het maakt poezen wel ongelooflijk sympathiek.'


Stierven ze bij bosjes onder de Duitse bezetter?

'Tegen het einde van de oorlog kregen ze het moeilijk vanwege de hongersnood. Overigens. In het begin van de oorlog was het niet verboden om poezen te slachten.'


Hoe smaakt een poes?

'Konijn. Bijna geen verschil te proeven. Stoven in rode wijn, dat is de beste manier.'


En toen kwam er een slachtverbod?

'In 1943 is er een verbod gekomen. De Duitse bezetter zag de Amerikaanse propaganda al: in bezet Nederland moeten ze hun poes opeten.'


Hoeveel katten zijn er opgegeten in de hongerwinter van 1944?

'Ook hier: cijfers ontbreken. Maar er zijn wel getuigenissen dat er flink wat zijn verdwenen. De schilder Corneille schreef: 'Aan het eind van de oorlog liep er nog maar weinig op vier pootjes rond.'


Hoe hebt u dat opgelost met de Joodse poes?

'Ik stuitte op een bericht van de dierenbescherming uit de oorlog. Ze roepen op katten niet aan hun lot over te laten als de bewoners 'plots' zijn verdwenen. Dat verwijst natuurlijk naar Joden die werden gedeporteerd. Normaal kreeg de eigenaar die zijn dieren opgaf er flink van langs van de dierenbescherming. In dit stukje niet. Ze wisten heel goed dat deze mensen door Duitsers waren weggevoerd. Maar het werd niet benoemd.'


Bent u zenuwachtig voor uw 'promotie'?

'Een van mijn paranimfen is Gerard Aalders, onderzoeker bij het NIOD. Van hem mag ik mijn kattenstropdas niet om. Ik trek mijn kattensokken aan. Ziet niemand.'


Poes in verdrukking en verzet 1940-1945. Uitgave De Poezenkrant, euro 14,90. poezenkrant.com. Promotie vanavond in het Kattenkabinet, Amsterdam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden