De week van de Nederlandse driekleur

door Paul Brill..

De afgelopen week bood een goede gelegenheid om weer eens te peilen hoe de Nederlandse vlag erbij hangt in de buitenlandse media. Tot twee keer toe zelfs: uiteraard bij de verkiezingen, maar daarvoor al vanwege de onthulling van vermoedelijk wangedrag van Nederlandse mariniers in Irak.

Het rumoer rond de kwestie met de mariniers tergde VVD-aanvoerder Mark Rutte. Hij vermoedde boze opzet bij degenen die deze ‘oude zaak’ aan het rollen hadden gebracht: ze zouden met de onthulling de verkiezingen willen beïnvloeden en er daarbij niet voor terugschrikken om de naam van Nederland in het buitenland te grabbel te gooien.

Maar werden we inderdaad met hoon overladen in de rest van de wereld? In de grote kranten was er niets van te merken. De dag na de onthulling in de Volkskrant viel Nederland weliswaar de eer te beurt van een prominent verhaal op de voorpagina van The International Herald Tribune. Dat ging evenwel niet over de mariniers, maar over het voorgenomen boerkaverbod. Voor de affaire met de mariniers in Irak was een bescheidener plaats binnenin ingeruimd.

De Duitse pers hield het op kleine berichten, die meestal moeilijk waren te vinden. De toon ontbeerde grote verbazing of hevige ontzetting. ‘Foltervorwurf in die Niederlanden’, kopte de Frankfurter Allgemeine Zeitung heel keurig. Franse en Britse media waren nog zuiniger in hun berichtgeving. In sommige kranten van naam was er helemaal niets over te vinden. Na alle commotie over Abu Ghraib, over Britse misdragingen in Irak en morbide taferelen met Duitse militairen in Afghanistan, sloeg de buitenlandse pers kennelijk niet steil achterover van deze vooralsnog beperkte smet op het Nederlandse blazoen.

Bij sommigen bestaat nogal eens de neiging om zulke geringe aandacht toe te schrijven aan het feit dat het grote buitenland het kleine Nederland in wezen niet ziet staan. Maar dat strookt al lang niet meer met de werkelijkheid. Vooral sinds de opkomst en ondergang van Pim Fortuyn, het optreden van Ayaan Hirsi Ali, de moord op Theo van Gogh en het Nederlandse ‘nee’ tegen de Europese grondwet, berichten buitenlandse media geregeld en tamelijk uitvoerig over Nederland. En nadat dit aanvankelijk vaak gebeurde met een zekere meewarigheid over het land dat zich als een toonbeeld van harmonie en tolerantie placht aan te prijzen, weten de meeste bezoekende journalisten tegenwoordig wel beter. Namelijk dat de problemen en spanningen die zich in Nederland voordoen, al dan niet in bedekte vorm hun pendant hebben in bijna alle andere Europese landen. Sommige waarnemers, zoals IHT-columnist John Vinocur, menen zelfs dat Nederland een voortrekkersrol vervult doordat het debat over integratie en over de problematische verhouding tussen westerse democratie en islam hier openhartiger en scherper is gevoerd. Jammer alleen dat de ‘nieuwe consensus’ die hij aan de vooravond van de verkiezingen ontwaarde, door de uitslag toch niet helemaal is bevestigd.

Ook voor de Nederlandse verkiezingen toonde de buitenlandse pers deze week ruime aandacht. En wat opviel: op een enkele uitzondering na (zoals een idioot commentaar in la Repubblica) was de berichtgeving accuraat en to the point. Van de megawinst van de SP (door Le Monde op z’n Frans gekarakteriseerd als ‘anti-liberale linkse partij’) tot de curieuze paradox dat de flanken winnen maar het resultaat bijna zeker toch een regering in het centrum zal zijn – alles kreeg zijn plaats. Het was de Financial Times zelfs niet ontgaan dat ‘de andere politieke leiders ongemakkelijk op hun stoel zaten te schuiven’ toen Geert Wilders in het slotdebat op woensdagavond een passende rol in de formatiebesprekingen opeiste. En de FAZ noemde het opmerkelijk dat in dat debat juist Rutte hem attaqueerde. ‘In zijn strijd met Wilders draait het ook om de ziel van zijn eigen partij’, aldus de Duitse krant, die niet onvermeld liet dat de VVD met Rita Verdonk als lijsttrekker niet of nauwelijks verlies had geleden.

Onze soms exotische schakeringen in het politieke kleurenpalet blijven een speciale attractie voor buitenlandse journalisten. Zo deed de gecombineerde zege van een ex-maoïst, een strijder tegen de islamisering en een representant van de vaderlandse Bible Belt de verslaggever van de Financial Times verzuchten dat ‘de Nederlandse politiek niets is kwijtgeraakt van zijn bijzondere kunde om voor een verrassing te zorgen’. (En dan was hij in zijn opsomming de dierenrechtenactiviste nog vergeten.)

Maar er leeft tevens het besef dat de Nederlandse woelingen niet losstaan van wat zich elders in Europa afspeelt. In dezelfde Financial Times gewaagde columnist Quentin Peel van een ‘nieuwe Europese ziekte’: het onvermogen van de kiezers om een duidelijke uitspraak te doen. Dat begon in Duitsland, waar Angela Merkel niet wist te reiken naar de gehoopte meerderheid met de liberalen en de steven moest wenden naar een monsterverbond met de sociaal-democraten. Dat ging verder in Tsjechië en Oostenrijk, waar eveneens een soort grote coalitie uitkomst moet bieden. En nu doet zich in Nederland ook de situatie voor waarin de twee grootste partijen, die elkaar in de verkiezingscampagne hard hebben bestreden, nauwelijks kunnen ontkomen aan samenwerking.

Toch is er één groot verschil. De Duitse grote coalitie beschikt over een ruime meerderheid. Trouwens ook in België vormen de twee grootste politieke stromingen (liberalen en socialisten) een stevig blok. In het verbrokkelde Nederlandse parlement is dat niet meer het geval. Zo'n schriel middenrif oogt toch echt als een Nederlandse domineeskwaal.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden