De week van de badmintonshuttle die neervalt in Dubai

Is het een drama dat de British Council, die wereldwijd de kennis van de Britse literatuur en cultuur bevordert, zich gedwongen ziet zijn kantoren in Iran te sluiten wegens permanente obstructie door de autoriteiten?...

Ach, op het podium van de Grote Geschiedenis zijn dit nietige incidenten, die in de annalen hoogstens de plaats van een voetnoot zullen krijgen. Maar ze vormen deze week wel een saillante bijzonderheid, vooral omdat ze niet op zichzelf staan. Dit is ook de week waarin het Iraanse regime de 30ste verjaardag van de revolutie tegen de sjah vierde met de eerste lancering van een satelliet, die aangeeft dat het land hard op weg is technologie te ontwikkelen voor de fabricage van ballistische raketten waarmee Europa en de Verenigde Staten kunnen worden bereikt. En dit alles volgt nadat verzoeningsgezinde uitspraken van president Barack Obama door zijn Iraanse ambtgenoot Mahmoud Ahmadinejad waren beantwoord met een rede die was gedrenkt in ongenaakbaarheid.

Het is een opstelling die een forse domper zet op de hoop dat de Iraanse nucleaire aspiraties alsnog kunnen worden ingetoomd met een Amerikaans diplomatiek offensief. Van verscheidene kanten wordt al geruime tijd aangedrongen op zo’n offensief, waarvoor het geval Noord-Korea als inspiratiebron geldt. In de onderhandelingen over het nucleaire programma van Pyongyang kwam namelijk pas schot toen Washington besloot buiten het raamwerk van het zeslandenoverleg te treden en staatssecretaris Christopher Hill rechtstreeks met de Noord-Koreanen te laten praten. (Of er sprake is van een duurzame doorbraak, moet overigens nog blijken.)

De regering-Bush schoof al enigszins op in die richting door een hoge diplomaat te laten aanschuiven bij het overleg dat de Duitsland, Frankrijk en Groot-Brittannië op gezette tijden voeren met Iran (en dat in drie jaar geen enkel resultaat heeft opgeleverd). Maar de laatste stap naar direct bilateraal contact werd niet gezet.

Het kamp van Obama maakte ruim voor zijn ambtsaanvaarding duidelijk dat de nieuwe president die extra mijl wel wilde afleggen. Maar er moest met enige omzichtigheid te werk worden gegaan, want het zou verkeerd zijn om een figuur als Ahmadinejad, die zich al opmaakt voor de presidentsverkiezingen in juni, voluit in de kaart te spelen.

Daarom kwam dat badmintontoernooi zo goed van pas. Het had de opmaat kunnen worden naar een nieuwe variant van de pingpongdiplomatie, genoemd naar het bezoek van een Amerikaans tafeltennisteam dat begin jaren zeventig het ijs brak tussen de VS en China. Bij badminton ligt een nog toepasselijker term voor het grijpen: shuttle diplomacy.

Maar de sportieve metaforen kunnen voorlopig achterwege blijven, want het door de Iraanse badmintonbond uitgenodigde vrouwenteam strandde in Dubai. Hoewel het State Department zijn volledige medewerking had verleend aan de trip en ook had laten weten dat een Iraanse ploeg later dit jaar welkom zou zijn in de VS, kregen de speelsters nul op het rekest bij het Iraanse consulaat waar ze de visa moesten afhalen. Met als officiële reden dat er onvoldoende tijd was geweest om een en ander in orde te maken.

Daarmee zijn de mogelijkheden voor een diplomatieke opening natuurlijk niet uitgeput. Dit weekeinde is vice-president Joe Biden een van de eregasten op de jaarlijkse veiligheidsconferentie in München, waar ook een Iraanse delegatie haar opwachting maakt. Wie weet, vindt er een ‘toevallige’ ontmoeting plaats.

Maar de regering-Obama zal zich het effect van haar welwillende woorden richting Teheran toch gunstiger hebben voorgesteld. Als de Iraanse leiders al zijn geïnteresseerd in een grand bargain met de VS, wijst niets erop dat ze bereid zijn om daarvoor concessies te doen die tegemoet komen aan de eisen die via meerdere VN-resoluties aan hen zijn gesteld.

Het vervelende is dat Obama niet rustig te tijd kan nemen om te exploreren of die concessies uiteindelijk toch aan Iran kunnen worden ontfutseld. Want er is nog een speler van formaat in deze arena: Israël. Daar worden dinsdag verkiezingen gehouden, en de kans is groot dat die worden gewonnen door oppositieleider Benjamin Netanyahu, die heeft beloofd ‘alles te doen wat noodzakelijk is’ om een Iraans kernwapen te verijdelen. En dat kernwapen kan dit jaar al in het vizier komen.

Nu kan ook een regering-Netanyahu het zich niet permitteren om iets te ondernemen wat Washington regelrecht voor het hoofd stoot. Maar op zijn beurt is het voor Obama bijna ondoenlijk om Israël de rug toe te keren als het land meent dat zijn voortbestaan op het spel staat. Hij zal dus toch een manier moeten vinden om Iran onder versterkte druk te zetten. Aangezien de militaire optie me onhaalbaar lijkt, zal hij het toch moeten zoeken in een listige combinatie van zwaardere sancties bij aanhoudende Iraanse kwaadwilligheid en extra beloningen voor het geval dat Teheran de bakens verzet. En intussen maar hopen dat de olieprijs blijft dalen, want dat is misschien nog wel het effectiefste wapen.

Intussen stel ik me voor hoe Obama met zijn naaste medewerkers de kaart van het Midden-Oosten en Centraal-Azië bestudeert. Overal staan de seinen op rood: Afghanistan (waar de troepen straks wellicht niet meer kunnen worden bevoorraad vanuit Kirgizië), het immer labiele Pakistan, Iran, Israël, Gaza, Zuid-Libanon. De stemming is bedrukt. Maar dan ontdekt iemand een lichtpuntje: Irak! Geslaagde verkiezingen met een bemoedigende uitkomst. Niet conform de (eigen) beeldvorming, maar als politieke bonus ongetwijfeld zeer welkom.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.