De week van Anna Magdalena Bach

Bach is de allergrootste. Maar wat weten we van Johann Sebastian? Bar weinig, zegt radiomaker Frans van Gurp. Met actrice Saskia Bonarius maakte hij het radiodrama Anna Magdalena Bach, een intieme blik in het leven van de componist.

Wie was Anna Magdalena Bach?

'Zijn tweede vrouw, met wie hij trouwde in 1721 en dertien kinderen kreeg. Zeven van hen stierven jong. Zij was een zangeres, met wie hij tot zijn dood in 1750 samen zou zijn en voor wie hij de Notenbüchlein für Anna Magdalena Bach schreef.'

Staat daar een muziekje in dat we kennen?

'Menuet in G-groot. Ook wel bekend als het pannenkoekenmelodietje van De Efteling. Pam-pam-paddadadadamtamtam, tataa, et cetera.'

Hoe belangrijk was mevrouw Bach voor meneer Bach?

'Het probleem is dat in het protestantse Duitsland van de 18de eeuw de vrouw onzichtbaar was. We weten heel weinig van haar. Vermoedelijk bracht de liefde voor muziek ze dicht bij elkaar. Anna Magdalena had een prachtig handschrift, ze kopieerde voor Bach zijn muziek. Haar notenschrift is net zo zwierig en vloeiend als dat van Bach zelf.'

En verder vooral de vrouw van?

'In 1925 verscheen een boekje van de Britse Esther Meynell. Volledig gebaseerd op historische bronnen, maar met een wat curieuze dimensie eraan toegevoegd, namelijk: gebeurtenissen uit het dagelijks leven van Bach worden opgetekend uit de mond mevrouw Bach.'

Ze gaf mevrouw Bach een stem?

'Bijvoorbeeld: 'Begin 1750 besluiten we tot een operatie. Slechter kan het niet worden. Maar de operatie mislukt. Het licht is uit zijn ogen vertrokken. Hij en ik weten dat Die Kunst der Fuge zijn muzikaal testament is.' Dat is kort voor zijn dood, de feiten kloppen, het citaat is pure fictie.'

Waarom moeten wij de mens Bach leren kennen. Die muziek is toch oké?

'Bach heeft twee lagen. De eerste laag is de formele laag, de composities, de opbouw. Zo razend knap. Dat zijn de kathedralen van de klassieke muziek. Maar er zit ook altijd een tweede laag in zijn muziek: het gevoel. Als radiomaker voor De bedding op Radio 4 merk ik dat altijd weer. Die muziek brengt meteen een sterke emotie teweeg bij mensen.'

En voor laag twee hebben wij Anna Magdalena nodig?

'Het is een interessante poging om een gezicht te geven aan Bachs leven. Op basis van het boek heb ik een uur radio geschreven. Een monoloog van mevrouw Bach, gespeeld door Saskia Bonarius. Voor een dergelijke radiotekst heb je een goede stemactrice nodig, want het vertellen luistert zeer nauw.'

Dat moet u uitleggen?

'Radiodrama moet heel close worden ingesproken. Je beschikt slechts over de stem om bij mensen een beeld op te roepen. Elke ademhaling, elke rasp in haar stemt telt, alles is nodig om emotie over te brengen. Een stem op de radio moet altijd meer dictie hebben, meer aandikken dan op toneel.'

Hoe bedoelt u?

'Bij het woord hoorspel haken mensen behoorlijk af, zeker jongeren, maar dat is dit niet. Dit is een radiodrama, gevat in een monoloog, gelardeerd met die prachtige muziek van Bach.'

Desalniettemin. Uw programma De bedding is een van de laatste die zich er nog aan wagen?

'Het woord hoorspel mag dan lastig zijn, het is wel de oorsprong van de radio. Het radiodrama is een uitstekende manier om mensen voor muziek te interesseren, anders dan altijd een praatje bij een plaatje. Het zou vaker moeten worden gemaakt. Je moet blijven zoeken naar nieuwe vormen voor de radio. Blijven verrassen.'

U houdt stand, dat is dapper.

'Wat er zo mooi aan is, omdat je alleen die stem hebt als instrument, is er veel meer ruimte voor invulling door de luisteraar zelf. Meer dan bij een film waarin alles voor je wordt uitgestippeld.'

En dan is er natuurlijk Bach zelf?

'Muziek, zeker die van Bach, is als enige in staat het onzegbare te zeggen.'

De bedding, elke zaterdagavond tussen 23.00 en 00.00 uur, NTR Radio 4. Anna Magdalena Bach, een kroniek, 9/3. Podcasts op ntr.nl/debedding

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden