De weduwen glunderen, zij hebben Nederland verslagen

Na 63 jaar is het woord 'excuses' eindelijk gevallen. Nederland verontschuldigt zich voor het bloedbad van Rawagede in 1947.

MICHEL MAAS

RAWAGEDE - Het graf van Saih is niet meer dan een hoopje zand in de achtertuin van zijn huisje. Op een plankje staat zijn naam, zijn geboortedatum, en de datum waarop hij is overleden: 8 mei 2011. Eind vorig jaar woonde Saih nog in Nederland de rechtszaak bij die tien bejaarden uit Rawagede hadden aangespannen tegen de Nederlandse Staat. Hij was 87 toen hij stierf. Een half jaartje meer, en hij had nog de excuses kunnen horen die de Nederlandse ambassadeur vrijdag in Rawagede uitsprak.

63 jaar lang heeft Nederland geweigerd het zware woord 'excuses' uit te spreken voor het bloedbad, dat volgens Indonesische cijfers aan 431 mannen het leven kostte. Nederland hield het op 'spijt': spijt voor alles wat er in de oorlog, aan beide zijden, is gebeurd. In september bepaalde de rechtbank dat Nederland de nabestaanden een vergoeding moet betalen, én excuses te maken.

De herdenking van de moord, vrijdag, is daarvoor de ideale gelegenheid. De wereldpers staat klaar als ambassadeur De Zwaan de historische woorden uitspreekt: '...wil ik u namens de Nederlandse regering vandaag excuses aanbieden voor de tragedie, die op 9 december 1947 in Rawagede plaatsvond.' Hij houdt zijn toespraak eerst in het Engels, dan in het Indonesisch. Bij het woord apologise komt er een klein applaus uit de rijen toeschouwers. Nabestaanden, oorlogsveteranen, vertegenwoordigers van leger, politie en lokale overheid nemen de excuses zonder veel opwinding in ontvangst. Het werd tijd, lijken zij te denken.

De stap die voor Nederland zo moeilijk was, is voor de nabestaanden een peuleschil. De hoogbejaarde, tandeloze weduwen lachen, en zeggen wat zij al jaren zeggen tegen iedereen die ernaar vraagt: 'nggak apa apa', en 'sudah maafin Belanda': 'ach, het is niks', en: 'we hebben Nederland allang vergeven'.

Excuses voor misdrijven die al lang verjaard hadden moeten zijn, zijn uitzonderlijk. En dat een land na 64 jaar ook nog compensatie moet betalen aan de nabestaanden maakt het geval Rawagede uniek.

Elke nabestaande krijgt 20.000 euro. Dat er nog maar negen in leven zijn, is een meevaller, al wil niemand zeggen dat Nederland er op een koopje van af is gekomen. Ook de advocate van de nabestaanden, Liesbeth Zegveld, wil het woord 'goedkoop' niet gebruiken. Zij prijst Nederland voor de snelheid waarmee de kwestie uiteindelijk is afgehandeld. 'In september deed de rechtbank uitspraak, en nu is de zaak al afgerond. Het geld is ook al overgemaakt, zonder in beroep te gaan of nog aan moeizame procedures te beginnen.'

Zelfs de toevoeging van een vergeten nabestaande aan de lijst werd zonder protesten geaccepteerd, en ook de familie van Saih krijgt geld, al is hij overleden. Zegveld: 'Ik denk dat de regering eigenlijk blij was met de uitspraak van de rechtbank. Excuses hadden zij allang willen maken, maar ze durfden niet. Zij hadden alleen een zetje nodig. En die compensatie: dit kleine groepje weduwen is natuurlijk erg overzichtelijk.'

Vrijdag trekken de nog levende nabestaanden naar Saih's huis, en naar zijn graf. Een langzame optocht van een handjevol broze vrouwtjes. Zij glunderen, want zij hebben het onmogelijke gepresteerd: zij hebben Nederland verslagen.

undefined

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden