De wagen nog steeds denkkamertje van werknemer

De Nederlandse werknemer ergert zich groen en geel aan de files, maar past zijn gedrag op geen enkele manier aan....

Door Pieter Klok

DE VERENIGING Mobiliteitsmanagement strijdt al vijf jaar tegen files. Met weinig succes. Het aantal autokilometers groeit nog steeds en het gemiddeld aantal passagiers per auto's is al jaren gelijk aan 1,2. 'We zijn eraan gewend dat we met kleine stapjes vooruit gaan', zegt woordvoerder Gerard Fidom. 'Het gedragspatroon van de forens blijkt uiterst taai.'

Aan ideeën heeft het nooit ontbroken. Van carpoolstrook tot aan tolpoortjes, en van het Groenweidenconcept tot aan de leasefiets. De lijst wordt steeds langer.

Laatste aanwinst is de NS Businesskaart. Hiermee kan een werknemer op internet een treinreis boeken. In de trein maakt de conducteur verbinding met internet om te kijken of de werknemer inderdaad heeft betaald. Een kaartje kopen is dus overbodig en ook de tijdrovende declaratie achteraf kan achterwege blijven.

Geïnspireerd door het succesverhaal van Airmiles komt de Nationale Fietsgroep met Trappers. Elke keer dat een werknemer per fiets (met ingebouwde chip) op zijn werk verschijnt, krijgt hij afhankelijk van de afgelegde afstand een aantal punten. Daarmee spaart hij voor een leuk cadeau of een geldbedrag.

Tot nu vinden dergelijke ideeën weinig weerklank. Zo doen veel werkgevers en de overheid er alles aan doen om carpoolen te stimuleren. 'Wie met een collega naar het werk rijdt, krijgt zo 27 eurocent per kilometer', zegt Niedam, 'ruim drie keer zoveel als de vergoeding voor eigen vervoer'. Moeilijk is het ook al niet, want langs snelwegen liggen talloze carpoolplaatsen. Toch zijn er weinigen die hiervan gebruik maken.

Wat is wel een oplossing?

ING kwam enkele jaren geleden met het 'Groene Weidenconcept'. ING-kantoren zouden worden verplaatst naar woonkernen in Zoetermeer en Almere, zodat duizenden werknemers niet meer in de file hoeven te staan. 'In een overspannen arbeidsmarkt is het essentieel om deze mogelijkheid te bieden', zegt ING-woordvoerder Peter Jong.

Maar de arbeidsmarkt is niet overspannen meer. En de ambities van het groene weidenplan zijn dan ook naar beneden geschroefd. 'Volgend jaar openen we in Almere een kantoor met 160 werkplekken', zegt Jong. 'Iedere ING-medewerker kan daar in principe terecht.'

André Berkhout van de Kamer van Koophandel in Rijnland, die donderdag de jaarlijkse Mobiliteitsprijs kreeg, heeft zijn hoop gevestigd op het openbaar vervoer. 'Je moet al het niet-noodzakelijke verkeer van de weg halen.' Hij pleit al tijden voor de aanleg van een lightrail verbinding tussen Alphen aan de Rijn en Leiden. Hij is ervan overtuigd dat mensen uit de regio dan hun auto laten staan.

Daarnaast probeert de Kamer van Koophandel de bereikbaarheid van industrieterreinen te vergroten. Onlangs nog is een fietsbrug aangelegd, waardoor de afstand naar een industrieterrein ineens vijf kilometer kleiner werd. Dat helpt.

En telewerken dan? ING doet er de eerste experimenten mee, maar lastig is het wel, want ook de werkplek thuis moet voldoen aan de arbowetgeving. Medewerkers zijn ook niet direct enthousiast. 'Ze missen het sociale aspect', zegt Jong. Ook Paul Wortelboer, directeur van leasemaatschappij Interleasing, wil zelf niet dat zijn medewerkers gaan telewerken.

'Je moet uitkijken dat je niet een virtuele organisatie overhoudt, voor een menselijke uitstraling moet je samenwerken, bij elkaar zijn. Klanten willen vlees en bloed zien.'

De enige maatregel die is aangeslagen zijn de flexibele start- en stoptijden. De werknemers van Interleasing mogen sinds anderhalf jaar zelf bepalen hoe laat ze beginnen, en maken daar op grote schaal gebruik van. Helemaal vrij zijn ze niet. Ze mogen op zijn vroegst om half acht en op zijn laatst om half tien binnen zijn en moeten hun voorkeuren van tevoren aangeven. 'De afdelingen die in contact staan met de buitenwereld, moeten wel voldoende bezet zijn', zegt directeur Paul Wortelboer ter verklaring. Of het helpt om de files te bestrijden, betwijfelt hij. 'Ik merk er niets van.'

Wortelboer zoekt al enige tijd naar oplossingen om het autogebruik terug te dringen. Bedrijven die willen besparen op autokosten, wentelen hun problemen te makkelijk af op de leasemaatschappij, ziet hij. Hij vindt dat bedrijven wel wat meer kunnen doen. 'Met efficiciënt plannen, valt veel te winnen.' Werknemers pakken voor het zakelijk vervoer wel heel makkelijk de auto van de zaak, zonder zich af te vragen of het echt nodig is, laat staan dat ze proberen reizen te combineren.'

Vaak echter ligt het probleem niet bij de werknemer, maar bij de klant die steeds hogere eisen stelt. 'Door de vergaande automatisering zijn klanten gewend geraakt aan snelle reactietijden.' Maar evenzovaak stappen ze in de auto, omdat ze autorijden gewoon erg leuk vinden. Wortelboer heeft daar zelf ook last van. 'Ik vind het heerlijk. De auto is mijn denkkamertje. Het is het enige moment waarop ik alleen ben. Bovendien heb ik altijd wat te lezen bij me voor als ik een file terechtkom. We zijn wel heel weinig gewend qua reistijd. In de Verenigde Staten is het heel normaal dat je voor je werk anderhalf uur onderweg bent.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden