De waarheid van links Italië over Genua

Premier Sylvio Berlusconi is een gevaar voor de vrije pers, vindt een groot aantal Italiaanse filmmakers. 33 Van hen hebben samen een documentaire gemaakt over de G8 in Genua, waar de politie stevig inhakte op demonstranten....

De film is volgende week gereed en wordt medio deze maand in de vroege avond vertoond op Raitre, het derde net van de staatsomroep, tevens mede-financier van het unieke project. De videocassette is direct daarna in de boekhandel te verkrijgen, ook buiten Italië.

Niet minder dan 33 Italiaanse filmregisseurs hebben eraan meegewerkt, onder wie de beroemde Ettore Scola. Moreel, technisch en financieel is Maselli nog eens ondersteund door 23 andere collega's, van wie de gebroeders Taviani de bekendste zijn. Allen worden door één overtuiging verbonden: premier en mediatycoon Silvio Berlusconi is een ramp voor de democratie en een gevaar voor de vrije pers; hij dient op alle fronten te worden bestreden.

De documentaire over Genua, waar de leiders van de acht grootste industrielanden afgelopen zomer vergaderden - Maselli: 'Ja, over wat eigenlijk?' - is bedoeld als kunstzinnige voorlichting over wat zich die dagen echt in de havenstad heeft afgespeeld. De media, en de Italiaanse in het bijzonder, hebben zich volgens Maselli laten misleiden door 'het door de Italiaanse overheid geprovoceerde geweld'. Daardoor, aldus Maselli, is een verkeerd beeld ontstaan van de mensen om wie het echt ging: de anti-globalisten, ook wel globofoben genoemd.

De Italiaanse filmwereld heeft na maandenlange discussie vastgesteld dat het anti-globalisme weleens de nieuwe internationale volksbeweging zou kunnen zijn, die min of meer te vergelijken is met het wereldwijde studentenprotest van 1968 en derhalve met de camera op de voet dient te worden gevolgd. Maselli: 'Eigenlijk is het anti-globalisme veel interessanter dan het protest uit '68. Hier is sprake van een veel bredere beweging, mensen van alle nationaliteiten en uit alle politieke en religieuze richtingen, die zoekende zijn naar een alternatief.'

Een alternatief voor het cowboy-kapitalisme, waarvan Berlusconi in eigen land volgens Maselli het sprekendste voorbeeld is: 'Zelfverrijking, zonder scrupules.' De politicus-zakenman, die de Italiaanse maatschappij zou willen modelleren naar Amerikaans voorbeeld, was er derhalve in geïnteresseerd de demonstraties in Genua te laten escaleren. Of liever, aldus alweer Maselli, de anti-globalisten te criminaliseren.

In zijn appartement en werkruimte aan de Tiber, dicht bij het centrum van Rome, typeert de regisseur - tot voor kort dertig jaar lang voorzitter van Anac, de vakbond van filmmakers - de Italiaanse linkse intellectueel: veel anti-Amerikanisme. Over de Amerikaanse reactie op de aanslagen van 11 september bijvoorbeeld: 'Zowel het terrorisme als de daaropvolgende oorlog in Afghanistan is een voorbeeld van funest fundamentalisme. Persoonlijk - ik spreek dus nadrukkelijk niet namens mijn collega's - keur ik de Amerikaanse reactie af.'

Terug naar Genua, waar Maselli en zijn collega's in juni een kleine honderd man hadden gepositioneerd. Voornamelijk beroemde cameralieden, die doorgaans drukker zijn met speelfilms dan met politiek getinte documentaires. Opdracht was de dragers van het anti-globalisme in beeld te brengen. Wie zijn het, wat beweegt hen?

Maselli: 'Onze aanwezigheid was ook bedoeld als steun voor de organisatoren. Interessante mensen die zonder politieke achtergrond op zoek zijn naar iets nieuws. Dat het zo gewelddadig zou verlopen, wisten we niet. De politiechef van Genua had mij zelfs persoonlijk via zijn adjundant, hier thuis, verzekerd dat de politie er alles aan gelegen was de demonstraties zo vreedzaam mogelijk te laten verlopen.'

De observaties van Maselli en zijn cameralieden klinken gewaagd, maar zijn volgens hem onomstotelijk als bewijs op film vastgelegd. Het zogenoemde 'zwarte blok, de vanuit alle windstreken aangereisde en met bivakmutsen vermomde demonstranten, zijn bewust door de Italiaanse politie doorgelaten, opdat er vrijwel zeker rellen zouden uitbreken. Direct daarop sloegen alle denkbare veiligheidskrachten erop los en werden terloops ook de vreedzame globofonen in elkaar geslagen. Dat er duizenden slachtoffers zouden vallen, onder wie een dode, was 'van tevoren ingecalculeerd'.

Het geweld, inderdaad schrikbarend, beslaat slechts zeven minuten van de documentaire. De rest gaat, in de woorden van initiatiefnemer en eindregisseur Maselli, 'over de vreugde, de geweldige en kleurrijke samenstelling van de anti-globalisten, de fantastische muziek van straatorkesten en het feit dat het in Genua eens niet ging over ideologie. Er was sprake van een inspirerende zoektocht en zelfkritiek.'

Het was 19 juni, de eerste dag van de G8. Nelson Mandela stak de demonstranten via het videoscherm een hart onder de riem. Beroemde sociologen voerden het woord en onderstreepten de noodzaak van 'verandering'.

De volgende dag ging het mis. Het 'zwarte blok' - Italianen, maar ook Duitsers, Nederlanders en Fransen - werd vanuit vrachtwagens van slagwapens voorzien en vernielde in de stad alles wat los en vast zat. Het daarop volgende politie-ingrijpen kende geen grenzen en wordt ook door objectievere waarnemers als bizar gekwalificeerd. Maselli: 'Mijn, ik bedoel onze film bewijst hoe alles is gemanipuleerd door de Italiaanse overheid.'

De derde dag, als reactie op het op tv getoonde geweld, trokken nog eens duizenden Italianen naar Genua. Deze onverwachte invasie is het sluitstuk van de documentaire, sfeervol van muziek voorzien door Ennio Morricone, beter bekend als de componist voor legendarische spaghetti-westerns als Once Upon A Time In The West, For a Few Dollars More en A Fistful of Dollars.

Zal Berlusconi schrikken?

Maselli: 'Alle beetjes helpen. In 1994 heb ik een film gemaakt over de massademonstraties in Rome tegen de eerste regering van Berlusconi. Meer dan een miljoen mensen waren de straat op gegaan. Kort daarna is hij gesneuveld. Ik heb de illusie dat mijn film daar een beetje bij geholpen heeft.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden