'De waarheid telt in deze sport niet'

Twee maanden geleden was hij plotseling wereldnieuws toen hij Lance Armstrong van zijn voetstuk stootte. Sindsdien worstelt het wielrennen met het eigen verleden. Travis Tygart ziet het met lede ogen aan. 'Je moet de renners omhelzen.'

Als Travis Tygart wielrenners in Europa moet adviseren of ze de waarheid over hun dopingverleden moeten vertellen of niet, zou hij twijfelen. Het liefst wil hij iedereen aansporen van zijn hart geen moordkuil te maken. Maar hij kan er ook begrip voor opbrengen dat een hele generatie de lippen stijf op elkaar houdt. 'De sport wil niets van de waarheid weten, dat is duidelijk. De waarheid wordt nog altijd onderdrukt.'


Twee maanden geleden presenteerde hij met zijn medewerkers van het Amerikaanse antidopingbureau Usada het meer dan duizend pagina's tellende strafdossier over wat hij 'het meest geavanceerde, professionele en succesvolle dopingprogramma in de geschiedenis van de sport' noemde. Het betekende het demasqué van de legende Lance Armstrong.


Het bracht de wielersport op een kantelpunt. Met hun verklaringen leken renners als Levi Leipheimer, George Hincapie, Tyler Hamilton, Floyd Landis en Christian Vande Velde de weg te bereiden voor meer bekentenissen. Het wielrennen zou schoon schip maken. 'Het zou een teleurstelling zijn als er niets verandert in de wielersport', erkent Tygart. 'Maar het is mijn verantwoordelijkheid niet.'


Tygart is optimistisch dat de zaak-Armstrong ooit een keerpunt zal blijken te zijn in de strijd tegen de bedriegers. Maar hij is ook sceptisch. Zero tolerance is in zijn ogen niet de manier om de problemen in het peloton het hoofd te bieden.


Hij gelooft eerder in een waarheids- en verzoeningscommissie. 'Ik ben heel bang dat zero tolerance niets anders dan de omerta blijkt te zijn en er verder niets gebeurt. Dat is niet eerlijk tegenover onze renners die de moed hebben gehad zich uit te spreken, en is oneerlijk ten opzichte van toekomstige renners of sponsors.'


Werkeloos

Bij Team Sky, de ploeg van Tourwinnaar Bradley Wiggins, moest elke werknemer een document ondertekenen waarin hij beweerde nooit iets met doping van doen te hebben gehad. Het leidde onder meer tot het vertrek van ploegleider Steven de Jongh. Bij Omega Pharma-Quickstep stuurde Patrick Lefevere Levi Leipheimer de laan uit vanwege diens getuigenis bij het Usada. De Jongh en Leipheimer zitten werkeloos thuis.


Tygart: 'Dat ontslag van Leipheimer, dát is de omerta. Als de sport al trachtte een stap vooruit te zetten, werd met die beslissing honderd stappen achteruit gedaan. Je moet het zo zien: dopinggebruikers zijn in essentie leugenaars. En als je liegt, heb je er geen problemen mee om te blijven liegen, zeker als je met de waarheid je baan op het spel zet.'


Het verrast hem daarom niet dat maar zo weinig renners zich achter hun Amerikaanse collega's hebben geschaard die in het Usada-rapport de waarheid vertelden. Er is geen basis van vertrouwen.


Tygart: 'Ze worden geëxcommuniceerd. Of worden 'klootzakken' genoemd, zoals een sportbestuurder (UCI-voorzitter Pat McQuaid, red.) deed. Je moet de renners omhelzen. Je moet mededogen hebben. Ze blijven verantwoordelijk voor wat ze gedaan hebben, maar je moet een omgeving creëren waarin ze verlossing kunnen vinden en waarin ze nog bestaansrecht hebben.'


Hij heeft zijn werk gedaan. Het is aan anderen het voortouw te nemen om het imago van de wielersport op te poetsen. Tegelijkertijd heeft hij er een hard hoofd in dat er iets ten goede zal keren. Onlangs praatte hij mee met Change Cycling Now, een groep die het wielrennen fundamenteel wil veranderen. 'Waarom? Omdat iedereen gebruik mag maken van onze kennis en ervaring. Het is de enige organisatie die om die reden contact zocht.'


Van het internationaal olympisch comité hoorde hij niets, en ook niet van de internationale wielerunie UCI. Die laatste weigert nog altijd stelselmatig documenten te overleggen waar het Usada om heeft gevraagd. 'Ik vind het schokkend dat de UCI niet met ons wil praten. Het is teleurstellend. En voorspelbaar tegelijk.'


Voorlopig wil Tygart de onafhankelijke commissie die door de UCI is opgetuigd om de sport door te lichten, het voordeel van de twijfel geven. 'Ik ben altijd optimistisch. Maar actions speak louder than words. En het recente handelen van de UCI geeft geen aanleiding tot opwinding. Ze hebben de kans gehad ons vanaf het begin te steunen, dat hebben ze niet gedaan. De manier waarop ze mij hebben geschoffeerd, en ook mijn team, geeft ons niet echt het vertrouwen dat ze op zoek zijn naar de waarheid.


'Op verschillende plekken in de wielersport zitten nog altijd mensen die dopinggeheimen met zich meedragen. Het ligt voor de hand te denken dat die gewoon doorgaan met hun praktijken als ze geloven dat ze ermee weg kunnen komen. Ook al omdat er een oogje wordt toegeknepen en die mensen uit de sport gesmeten worden die de misstanden aan de kaak durven te stellen. Op die manier is het wachten op het volgende grote schandaal.'


Ook dan zal hij optreden zoals hij met Armstrong heeft gedaan, en zoals hij eerder in de Balco-affaire met atlete Marion Jones deed: nietsontziend. Dat hij daardoor wordt afgeschilderd als de boeman, het zij zo.


Hij blijft buiten die discussie. 'In Amerika is de publieke opinie verdeeld. Sommigen verachten me, anderen begrijpen dat ik geen keuze had behalve de procedures te volgen.


'Ik heb niet meer dan mijn werk gedaan. Ik schep er geen plezier in om dromen kapot te slaan of helden van hun sokkel te trekken. Maar in mijn taakomschrijving staat dat ik hier zit om schone sporters te verdedigen. Usada is een onafhankelijk instituut, wij grijpen in als dat nodig is. We doen dat, omdat de federaties dat niet kunnen.'


Doodsbedreigingen

Hij is slechts geïnteresseerd in de feiten. Dat anderen trachten de aandacht daarvan af te leiden, is iets wat hij geen aandacht gunt. De doodsbedreigingen hebben hem niet van zijn stuk gebracht. En dat zijn kantoor Fort Knox is geworden, waar de luxaflex permanent naar beneden zijn, de camera's 24 uur draaien en bezoekers niet langer welkom zijn, plaatst hij in de tijdsgeest.


Tygart: 'Wij waren niet uit op de val van Lance Armstrong. Het praat makkelijk en het klinkt goed, maar de feiten zijn anders. Vergeet niet dat ook Lance Armstrong is uitgenodigd zijn verhaal te komen doen en de waarheid te vertellen, net als alle andere renners. Hij was de enige die weigerde. Hij had aan de andere kant kunnen staan. Nu is hij een van de beklaagden.'


Hij noemt dat moment het moeilijkste in het hele proces: Armstrong die de mogelijkheid werd geboden een deel van de oplossing aan te brengen, maar in plaats daarvan verkoos het probleem te blijven. De ex-renner had volgens hem de discussie over de integriteit en de waarden van de sport naar een heel ander niveau kunnen brengen.


Tygart: 'Wat ik hoor is dat veel renners helemaal niet wilden bedriegen, maar dat de cultuur hen dwong. De leugen vreet aan hen. Als ik advies zou mogen geven: verontschuldig je bij de mensen die je pijn hebt gedaan en ze zullen je snel vergeven. Een mooiere erfenis kun je voor de sport niet achterlaten.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden