De waanzin: jongeren in Europa slachten elkaar wederzijds af

Dagboek

Erik van den Berg deelt dagelijks een opmerkelijk fragment uit zijn verzameling historische dagboeken.

Archiefbeeld afkomstig uit de Eerste Wereldoorlog. Beeld anp

Berlijn, 25 oktober 1916

Opnieuw vind ik alles uitzichtloos. Waarom toch? Niet alleen bij ons gaat de jeugd vrijwillig en welgemoed de oorlog in, ook in andere landen gebeurt het. Mensen die onder andere omstandigheden goede vrienden zouden zijn, gaan elkaar te lijf.

Heeft de jeugd dan geen kritische zin? Geeft ze altijd gehoor aan een oproep? Zonder na te denken? Slikt ze domweg alles wat haar wordt verteld? Is deze oorlog wat jongeren willen? De waanzin: jongeren in Europa zijn elkaar wederzijds aan het afslachten.

Nooit zal ik dit kunnen begrijpen. Ik weet alleen dat onze jongens - net als onze Peter - twee jaar geleden gehoorzaam ten strijde trokken en dat ze bereid waren te sterven voor Duitsland. Ze stierven - vrijwel allemaal. Ze stierven in Duitsland en ze stierven bij de vijand, bij miljoenen.

Toen de predikant de vrijwilligers zegende, sprak hij van de Romeinse jongeling die in de afgrond sprong en hem daarmee sloot. Dat was één jongen. Alle jongens weten nu dat ze zijn voorbeeld moeten volgen. De uitkomst is echter geheel anders. De afgrond heeft zich niet gesloten. Miljoenen levens heeft hij al verslonden en de diepte blijft onverminderd gapen.

En Europa, heel Europa, blijft zijn beste en kostbaarste bezit offeren, als in het oude Rome - terwijl er niemand is die het offer waard is.

Käthe Kollwitz (1867-1945), Duits beeldend kunstenaar; haar zoon Peter sneuvelde op 17-jarige leeftijd in 1914. Ingekort fragment uit Die Tagebücher. Akademie Verlag, 1989.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.