De waan van de dag is als suiker

Terugblikken en vooruitkijken, journalisten zijn er misschien nog wel doller op dan de gemiddelde mens.

Beeld Lisa Klaverstijn

Er zijn weinig dingen waar journalisten zo naar uitkijken als achterom en vooruit kijken. Wat voor jaar was het en wat voor jaar wordt het? Vraag dat de journalist, als iemand het weet is hij het.

Deze krant liep voorop met een schier eindeloze hoeveelheid lijstjes: de invloedrijkste Nederlanders, de invloedrijkste twitteraars, de meest besproken mediapersonen, de grootste talenten per discipline, de lessen van 2014, de mensen van 2014, de bekende sterfgevallen van 2014, de voorspellingen voor 2015 en natuurlijk de beste films, boeken, muziek en overige kunstwerken.

Waar de krant een tijd terug nog oppaste met al te autoritaire neigingen, krijgt de innerlijke curator in de journalist nu weer de volle ruimte - in de veronderstelling dat de lezer zich graag aan de hand laat nemen in de ruis van de informatie-overload. Of het terecht is, valt te bezien, maar de krant voelt zich weer een meneer, juist door het ooit vermaledijde internet.

Toegegeven, het nieuwsluwe einde van het jaar vraagt om rangschikkingsdrift. Of de kerstkomkommertijd komt door een gebrek aan misstanden of door journalisten met vrije dagen mag u zelf bepalen. Schrijver Barry Smit twitterde zaterdagochtend 27 december de voorpagina's van de Volkskrant, NRC Handelsblad en Het Parool met het bijschrift: 'Helemaal geen nieuws.'

Het is ook niet makkelijk: raakt er eindelijk weer eens een vliegtuig kwijt, worden de wrakstukken en stoffelijke resten binnen een mum van tijd gevonden - zo lukt het natuurlijk nooit met een eindejaarshypeje. En waren de vervroegde verkiezingen in Griekenland dat pushbericht nou echt waard?

Ook op tv was het, bij gebrek aan echt nieuws, heerlijk terugblikken de afgelopen week. Herman van der Zandt bracht - 'waar het even kan met een glimlach van weemoed' - de laatste eer aan hen die niet meer onder ons zijn in Uit het leven. In de intro werd volstaan met voornamen: Seth, Philip, Menno, Els, Robin, Wubbo. Opdat we niet vergeten.

Een dag later vatte Rik van de Westelaken, wandelend door een gigantische loods, de special effects behendig omzeilend, 2014 samen in het NOS Jaaroverzicht. Op meeslepende wijze werd de kijker langs de hoogte- en dieptepunten gevoerd: IS, MH17, WK, ESF - ja, het was weer een goed jaar voor afkortingen.

Interessanter, en veelzeggender over de media, waren de jaaroverzichten op internet. Jongerenplatform VICE kwam met een lijst van wat er in 2014 allemaal niet gebeurd is. Een reeks screenshots toonde fascinerende koppen:

'Jorge Zorreguieta niet overleden'

'Veiling spullen Moszkowicz gaat toch niet door'

'Carice en Kees gaan toch niet samenwonen'

''Aanvallen' op militairen in Boxtel en Deurningen zijn allebei niet gebeurd'

Allemaal eigenaardig vermomde rectificaties die vermakelijke vragen oproepen - is de niet-vermiste vrouw wél verward? - maar bovendien een pijnlijk mechanisme blootleggen: als een aantal media een nieuwsfeit melden, kan niemand achterblijven en wordt het ongecheckt rondgepompt. De weerlegging van dergelijk non-nieuws levert weer nieuwe kopij op - zie hier de perpetuum mobile van de waan van de dag.

Meer waan werd voorgeschoteld op het zelfverklaard waanvrije De Correspondent. In zijn grote waanoverzicht rangschikte - lijstje! - Daan Windhorst (correspondent satire) de maanden van het jaar op hyperigheid. 'De waan van de dag is zoals suiker', zei hij. 'Superlekker, het zit overal in zonder dat je het doorhebt en het doet rare dingen met je hersenen. Het heeft geen enkele voedingswaarde, het is extreem verslavend en als de rush eenmaal voorbij is blijf je eenzaam, alleen en leeg achter.'

Alle ophef kwam weer voorbij: Nederland heeft zich het afgelopen jaar niet beziggehouden met IS en ebola, maar met de Jumbo-reclame, de Ice Bucket Challenge, Zwarte Piet en Onno Hoes. De waanste maand volgens Windhorst was juli, waarin de Oranjegekte langzaam op gang kwam maar uiteindelijk tot ongekende hoogtes reikte door het behalen van de derde plek op het WK.

Maar juli werd ook de maand van MH17, de gebeurtenis die het land het meest tekende dit jaar. Windhorst: 'Opeens besef je dat de waan van de dag een luxeproduct is, voortkomend uit vrijheid en veiligheid.'

Zou het? Is er geen waan van de dag in Noord-Korea? Was MH17 geen waan, met de ongepaste vraag van Knevel, de 'Iedereen kent wel iemand'-voorpagina van NRC, de 'MOORDENAARS'-voorpagina van De Telegraaf, de profielfoto's op zwart en de vele verhalen van slachtoffers en nabestaanden? Dat lijkt me sterk.

Waan is - of het nou over echt of non-nieuws gaat - inherent aan de menselijke aard. Net als lijstjes maken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden