De Waal is de A15 voor de binnenscheepvaart - Nijmegen worstelt met vervuiling

De Waalkade in Nijmegen is sinds kort een attractie rijker. Op acht lantaarnpalen aan de oever zijn zwarte kastjes aangebracht. Het zijn sensoren die de uitstoot van afmerende schepen meten. Op die manier hoopt Nijmegen meer zicht te krijgen op de vervuiling door de binnenscheepvaart, een groot probleem voor de stad aan de drukst bevaren rivier van Nederland.

Een sensor opgehangen aan een lantaarnpaal meet de uitstoot van afmerende schepen. Beeld Marcel van den Bergh/de Volkskrant
Een sensor opgehangen aan een lantaarnpaal meet de uitstoot van afmerende schepen.Beeld Marcel van den Bergh/de Volkskrant

Milieuzones voor vervuilend wegverkeer zijn een veelbesproken onderwerp geworden. Steden als Amsterdam, Utrecht en Arnhem hebben al zo’n zone. Ook Nijmegen denkt erover na. Maar wat doe je als gemeentebestuur met een grote bron van vervuiling die dagelijks dwars door de stad vaart, niet gehinderd door welke zone dan ook?

De Waal is de A15 voor de binnenscheepvaart. Jaarlijks varen honderdduizend schepen onder de Waalbrug bij Nijmegen door; driehonderd per dag. Dat brengt veel bedrijvigheid met zich mee, maar ook een hoop vervuiling.

Vervoer per schip heeft altijd een milieuvriendelijk imago gehad, zegt GroenLinks-wethouder Harriët Tiemens van Nijmegen. En dat klopt nog steeds. Schepen stoten per ton vracht minder vervuiling uit dan vrachtwagens. ‘Maar het tij begint te keren’, waarschuwt Tiemens.

Waar het wegvervoer druk bezig is schoner en zuiniger te worden, komt die ontwikkeling in de scheepvaart maar langzaam op gang. Nu nog zijn het wegverkeer en de industrie de grootste vervuilers in Nijmegen. Als alles doorgaat zoals nu, haalt de scheepvaart ze in 2022 in. Niet omdat binnenschepen vervuilender worden, maar omdat de rest schoner wordt.

null Beeld Marcel van den Bergh/de Volkskrant
Beeld Marcel van den Bergh/de Volkskrant

Dat is een probleem voor een stad als Nijmegen, zegt Tiemens, want de internationale scheepvaart onttrekt zich aan lokale regels. ‘Scheepvaart valt onder Europese regelgeving. Die biedt meer ruimte dan wij zouden willen.’

Nijmegen doet wat het kan. Zo hoeven schonere schepen 15 procent minder havengeld te betalen en zijn afmerende schippers verplicht (groene) walstroom af te nemen zodat ze hun dieselgeneratoren niet hoeven te laten draaien om stroom op te wekken. ‘Maar tegen passerende schepen kunnen wij niets doen.’

Nederland heeft een vloot van achtduizend binnenschepen, de grootste van Europa. Driekwart daarvan is eigendom van gezinsbedrijven. Zoals de Jolina van schipper Dick Kuup uit Werkendam, die industriezand uit België lost in de Koornwaardplas bij Den Bosch. Een nieuw schip kost 4- tot 5 miljoen euro, zegt Kuup. Dat is een enorme investering die tientallen jaren mee moet gaan. Kuup is 48, hij begint er niet meer aan. ‘Het zal mijn tijd wel duren.’

Zoals Kuup zijn er velen; het merendeel van de varende zelfstandig ondernemers is tussen de 40 en 55 jaar oud. Het is een van de redenen dat de omslag naar verduurzaming in de binnenscheepvaart traag en stroperig gaat.

Toch moet er wat gebeuren. Minister Cora van Nieuwenhuizen van Infrastructuur en Milieu ondertekende in februari met vertegenwoordigers uit de scheepvaartsector het Werkprogramma Maritieme Strategie. In 2030 moet de binnenvaart 49 procent minder CO2 uitstoten, in 2050 moet de sector helemaal klimaatneutraal zijn.

Er zijn wel aanzetten tot verduurzaming. Zo heeft de containeroverslaghaven van BCTN in Nijmegen opdracht gegeven tot de bouw van twee hybride vrachtschepen. Die worden in 2019 in gebruik genomen, zegt manager Bert de Groot.

BCTN heeft een grote klant gevonden die bereid is meer te betalen voor schoner transport. Want schoner varen kost meer. ‘Diesel is goedkoop omdat de scheepvaart geen accijns hoeft te betalen. Daarom is het duur om te vergroenen.’ De hybride vrachtschepen van BCTN varen op elektromotoren die worden aangedreven met dieselgeneratoren. Daarvan zijn er al meer in de vaart. Zo laat Heineken zijn bier tussen Alphen aan den Rijn en Rotterdam sinds vorig jaar vervoeren door de Gouwenaar 2, ook een hybride.

De Huissense rederij Port-Liner gaat een stap verder. Port-Liner heeft opdracht gegeven tot de bouw van vijftien containerschepen die volledig elektrisch worden aangedreven. Het eerste komt volgens planning dit jaar al in de vaart. Een primeur voor Nederland en misschien wel voor de wereld, zegt mededirecteur Ton van Meegen.

De schepen kunnen achttien uur vooruit op een volle batterij. ‘Daar kan ik nog niet mee naar Basel varen’, aldus Van Meegen. Maar voor vervoer binnen Nederland is het genoeg. Port-Liner vatte drieënhalf jaar geleden het plan om op zes elektrische vrachtschepen te laten bouwen. ‘Toen dat in het nieuws kwam, meldden zich enthousiaste klanten aan die dat ook wilden.’

Bedrijven die lading te vervoeren hebben, kijken ook steeds kritischer naar de milieu-impact van hun transport. Zo liep de bestelling op van zes naar vijftien: tien grote en vijf kleinere schepen. ‘Over twintig jaar moeten we emissievrij zijn’, zegt Van Meegen. ‘Dan ga je niet meer investeren in een dieselschip.’

Het zijn hoopvolle ontwikkelingen, zegt de Nijmeegse wethouder Tiemens. Die zullen zeker aan de orde komen op Ports and the City, een internationale conferentie over de verduurzaming van de Europese binnenscheepvaart die Nijmegen als Europese Groene Hoofdstad 2018 deze week organiseert.

Maar wat haar betreft zou het allemaal wel wat sneller mogen gaan. ‘De binnenvaartsector heeft zelf ook een verantwoordelijkheid. Verduurzaming staat daar nog nauwelijks op de agenda. Nog maar 8 procent van de schepen heeft een duurzaamheidslabel, dus het gaat wel heel erg langzaam.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden