Vijf vragen Afschaffen discretionaire bevoegdheid

De VVD wil Harbers en zijn opvolgers het recht ontnemen om schrijnende gevallen asiel te verlenen. Vijf vragen over hun voorstel

De staatssecretaris van Justitie moet niet langer de bevoegdheid hebben om te beschikken over het lot van individuele asielzoekers. Dat bepleit de VVD. De grootste regeringspartij dient daartoe dinsdag een voorstel in tijdens de begrotingsbehandeling van het ministerie van Justitie en Veiligheid. Vijf vragen over het voorstel.

Staatssecretaris Mark Habers van Justitie en Veiligheid. Beeld Nederlandse Freelancers

Wat stelt de VVD voor?

De coalitiepartij wil de discretionaire bevoegdheid van de staatssecretaris afschaffen. Hiermee kan hij in individuele gevallen beslissen dat uitgeprocedeerde asielzoekers, of andere migranten, toch in Nederland mogen blijven, ook als de rechter al oordeelde dat iemand niet mocht blijven. De VVD vindt dat oneerlijk en te belastend voor de staatssecretaris.

Hoe komt de staatssecretaris aan zijn discretionaire bevoegdheid?

‘Het is bedoeld als een vangnet voor onvoorziene gevallen’, zegt Viola Bex-Reimert, universitair docent migratierecht aan de Rijksuniversiteit Groningen. Discretionaire bevoegdheid komt op veel meer plekken voor in het recht. Vanaf de jaren zeventig heeft Nederland een staatssecretaris voor Justitie die belast is met asielzaken. In het snel veranderende asielbeleid en de voortdurend veranderende situaties in de wereld was het mechanisme nodig om te kunnen afwijken van de regels. ‘De wetgever kan niet alle situaties voorzien’, zegt Wim Voermans, hoogleraar staats- en bestuursrecht aan de Universiteit Leiden. ‘Als je dit afschaft, schaf je de blik op de toekomst af.’

Hoe eerlijk is de huidige regeling?

‘In dit soort zaken is geen enkel geval gelijk’, zegt Bex-Reimert. ‘Elk dossier is anders en in elke zaak spelen andere factoren een rol bij de vraag of er sprake is van een schrijnend geval.’ Hoewel er vraag is naar transparantie hierover, wordt de motivering van de staatssecretaris nooit volledig openbaar gemaakt. ‘Als je dat doet, kan een individuele beoordeling op grond van rechtsgelijkheid tot een algemene regel leiden’, zegt Leo Lucassen, directeur onderzoek van het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis. Mensen kunnen met een beroep op rechtsgelijkheid aan een rechter vragen om ook aanspraak te maken op een verblijfsvergunning. Voermans benadrukt dat ook bij de discretionaire bevoegdheid gelijke gevallen wel degelijk gelijk worden behandeld. De staatssecretaris mag niet zomaar wat doen. ‘Er zijn veel regels waar hij zich aan moet houden.’

Waarom staat dit nu ter discussie?

De rol van de media in dit soort gevallen is groot. De zaak van Howick en Lili heeft veel losgemaakt. Staatssecretaris Harbers besloot op het allerlaatste moment dat de Armeense kinderen mochten blijven. Het gevolg is toenemende druk op de politiek. Inmiddels hebben zich alweer andere mensen gemeld die menen dat zij minstens zoveel aanspraak kunnen maken als Howick en Lili. De discretionaire bevoegdheid is daarmee deel geworden van het publieke debat. Dat is relatief nieuw. In de eerste decennia dat de bevoegdheid bestond, maakte de staatssecretaris er nauwelijks gebruik van, legt Lucassen uit. Later nam dat gebruik toe, maar de meeste bewindslieden deden het in stilte. ‘In tegenstelling tot bijvoorbeeld Job Cohen, maakte VVD-minister Rita Verdonk er bijvoorbeeld heel vaak gebruik van. Dat kwam alleen nooit naar buiten, omdat dat afbreuk zou doen aan haar strenge imago’, aldus Lucassen.

Wat gebeurt er als de bevoegdheid wordt afgeschaft?

‘Technisch is het mogelijk om het af te schaffen’, zegt Voermans. Dan blijft de rechter volgens de algemene regels beslissen over schrijnende gevallen en kan daar geen uitzondering op worden gemaakt. ‘Het systeem wordt een bot instrument’, zegt Voermans. ‘Omdat je geen ruimte meer hebt voor knelgevallen.’ Lucassen denkt dat de kans groot is dat de bal dan veel meer bij de Tweede Kamer komt te liggen. Hij vermoedt dat schrijnende gevallen ook dan naar de pers zullen stappen. ‘Dan wordt de politiek onder druk gezet om de wetgeving aan te passen en bepaalde gevallen wel toe te laten. Dan zou het weleens een pyrrusoverwinning kunnen blijken voor de VVD.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden