De VVD als broeinest van intellectuele discussie

Hans Dijkstal zal zich omdraaien in zijn politieke graf. Nauwelijks anderhalf jaar geleden moest hij opstappen omdat de VVD onder zijn leiding een te slap en linksig profiel had gekregen....

Frank Poorthuis

Zalm kwam en gooide de laatste slappe hap uit de fractie, Van Aartsen ging er vervolgens met de nieuwelingen lekker hard tegenaan. Net lijkt de partij in rechts Nederland weer een beetje grond onder de voeten te krijgen, pleiten de liberale beloften Rutte en Schultz-Van Haegen voor een socialer profiel en een mogelijk samengaanmet D66 en PvdA! Is dat een reëel toekomstbeeld?

De vraag kan niet los gezien worden van het optreden van Jozias van Aartsen. De fractievoorzitter wil nog even niet reageren op de richtingenstrijd in de VVD. Maar hij ziet die ongetwijfeld als noodzakelijk onderdeel van een intellectuele zoektocht, geheel in lijn met de zendingsarbeid die hij in de fractie doet.

Hij heeft daar, lijkt het, de teugels volledig losgelaten. Ieder liberaal Kamerlid mag de grenzen van het regeerakkoord opzoeken en met goede argumentatie zelfs overschrijden. Omdat de nieuwelingen bijna allemaal aan de rechterkant van het politieke spectrum opereren, is het profiel van de fractie in korte tijd stevig aangescherpt. Niet voor niets noemde minister Kamp, een boegbeeld van de law and order-vleugel, gisteren de VVD 'een sterk merk'.

Het is niet meer dan logisch dat gematigder krachten in de VVD daar weer op reageren. De staatssecretarissen Schultz van Haegen en Rutte hebben hun zorg overigens vorig jaar al eens geuit. En zij zijn niet de eersten. Al direct na de verkiezingen van 2001 richtte een vijftigtal partij-intellectuelen, onder wie Eerste Kamerleden Dupuis en Rosenthal, de 16 meigroep op. Ook zij vonden dat het sociale gezicht in de partij niet genoeg uit de verf kwam en misten het intellectuele discours. Onder Van Aartsen, die inmiddels de informeleleider van de liberalen is, kan een dergelijke klacht echter geen sprake meer zijn. De VVD is op dit moment de partij waar de meest interessante en politiek relevante discussies gevoerd worden.

Kunnen die leiden tot het samengaan met D66? Het zou niet onmogelijk zijn. Al sinds 1972 maakt Van Aartsen er geen geheim van dat hij D66 in feite als de linkervleugel van de VVD beschouwt. Vorig jaar nog zei hij dat het tijd was voor de sociaal-liberalen om in de moederschoot terug te keren. De liberalen hebben de staatkundige inzichten van D66 al bijna geabsorbeerd en D66 onderscheidt zich nog voornamelijk van de VVD op groene punten.

Maar Van Aartsens opzet en die van andere hardcore VVD'ers is zeker niet het samengaan met de PvdA. Het is waar: op het immateriële front, bij levensbeschouwelijke kwesties, zijn de verschillen tussen PvdA en VVD soms nog moeilijk waarneembaar. Daardoor konden beide partijen het ook acht jaar met elkaar in Paars uithouden. Maar dat gebeurde vanuit een luxe positie van grote economische groei. Toen het economisch slechter ging kwam zowel de PvdA als de VVD erachter dat de verschillen op materiëel terrein en bij sociale kwesties nog onoverbrugbaar groot zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden