De vruchten van hyperglobalisering

De explosie van de wereldhandel heeft tot gevolg dat de welvaart in de wereld gelijker wordt verdeeld. Maar binnen veel landen neemt de ongelijkheid in welvaartsverdeling juist toe.

Tot 1997 waren slechts 21 van de 72 zogenoemde ontwikkelingslanden bezig de welvaartsachterstand op de VS, Japan en andere westerse landen in te halen. Dit betekende dat ze toen sneller groeiden dan de rijke economieën.


Nu lopen acht van de tien ontwikkelingslanden de achterstand op het Westen en Japan in. En dat proces is de afgelopen tijd geaccelereerd - enerzijds omdat zij sneller groeien, anderzijds omdat de westerse landen de laatste vijf jaar ook nog in een crisis zijn geraakt. Of: langzaam wordt de welvaart in de wereld gelijker verdeeld in plaats van ongelijker, zij het dat binnen veel landen de ongelijkheid juist toeneemt.


De oorzaak en eigenlijk ook het gevolg van dat proces is de explosie van de wereldhandel, zo blijkt uit een onderzoek van de Amerikaanse denktank Peterson Institute. Dit wordt ook wel de hyperglobalisering genoemd. 'En dat heeft de wereld enorm veel profijt opgeleverd - voor de wereld, voor de armere landen en gemiddeld genomen ook voor de burgers', aldus het onderzoek.


Sinds het begin van de crisis in 2007 mag veel fout zijn gegaan, maar geen land ter wereld heeft zijn toevlucht gezocht tot grootschalig protectionisme zoals in de jaren dertig. 'En het is belangrijk dat dit ook zo blijft', zeggen de onderzoekers Arvind Subramanian en Martin Kessler in hun rapport 'The Hyperglobalisation of trade and it's future' (De hyperglobalisering van de handel en zijn toekomst).


Voorwaarden zijn dat de rijke geïndustrialiseerde landen en de opkomende landen zoals China ondanks de crisis en onzekerheden hun markten open houden en zelfs verder openen. 'Mega-regionalisme - het terugvallen op lokale handelsblokken - moet worden voorkomen, net als handelsconflicten en discriminatie.'


In hun onderzoek onderscheiden Subramanian en Kessler vier periodes van wereldhandel. Aan het einde van de 19de eeuw begon de handel enorm te groeien. In de jaren dertig van de vorige eeuw stortte die in als gevolg van de Grote Depressie en protectionisme. Na de Tweede Wereldoorlog groeide de handel weer snel. En sinds de jaren negentig is de wereldhandel geëxplodeerd, vooral als gevolg van de enorme daling van de transportkosten (containers) en betere communicatietechnologie (internet).


'In de fase van hyperglobalisering groeit de handel veel sneller dan de wereldproductie, het bbp. Een derde van het wereld bbp is nu te danken aan handel.' Daarnaast is de handel minder gericht op spullen - stuff - en meer op diensten - fluff. Sinds 1980 is de export van diensten, die veel moeilijker meetbaar is dan die van goederen, gestegen van 30 naar zo'n 50 procent van de handel. Een andere belangrijke ontwikkeling is dat de wereldhandel is verbreed. Het is waarlijk mondiaal geworden. 'Na de Tweede Wereldoorlog gingen goederenstromen - bijvoorbeeld auto's - vooral van de ene groep van rijke landen naar de andere groep. Nu met geïntegreerde productieprocessen worden goederen in allerlei fase van ontwikkeling van het ene naar het andere gebied geëxporteerd en geïmporteerd. De fragmentatie heeft geleid tot kris-kras mondialisering.' Zelfs investeringsstromen gaan nu van de opkomende en ontwikkelingslanden naar de vroegere geïndustrialiseerde landen.


Essentieel is de rol van China. China kan als handelsnatie het best worden vergeleken met het Verenigd Koninkrijk in de 19de eeuw. Het land heeft nu een marktaandeel van 11,2 procent in de wereldhandel en dat groeit tot 15 procent in 2030. Het marktaandeel van Groot-Brittannië in de wereldhandel schommelde tussen 1870 en 1914 tussen de 18,5 en 24 procent.


In de gloriedagen van de VS als handelsnatie (de jaren vijftig van de vorige eeuw) en Japan (de jaren tachtig van de vorige eeuw) groeide daar juist het bbp sneller dan de handel. 'De export in het totale bbp van China is bijna 50 procent. China is de eerste megahandelaar sinds de Britten in de 19de eeuw. Dat mag soms angst inboezemen, maar in werkelijkheid maakt China de hele wereld welvarender. Belangrijk daarbij is dat westerse landen de grenzen niet dichtgooien voor producten van andere markten. De invoertarieven zijn mondiaal gezien tussen de jaren tachtig en nu gedaald van 25 naar 8 procent. '


Grommende retriever

In het rapport wordt gesteld dat de Amerikaanse waakhond van een bijtende rottweiler is veranderd in een grommende retriever. Bij de onderhandelingen over de totstandkoming van de NAFTA (Noord-Atlantische handelszone) in de jaren negentig blafte die nog luid tegen Mexico en in de jaren tachtig werd Japan zelfs gebeten door het afdwingen van vrijwillige exportbeperking.


China heeft eigenlijk zijn gang kunnen gaan. Maar er is geen verzekering dat dit ook in de toekomst zal worden voortgezet. Een van de bedreigingen zijn bilaterale handelsverdragen waarover nu wordt onderhandeld tussen bijvoorbeeld de VS en Europa en Japan en Europa. Daarnaast is een gevaar dat China als dictatuur een veel minder open handelsbeleid zal voeren dan de VS en Europa in de jaren vijftig van de vorige eeuw. Daarbij werd door oprichting van de zogenoemde GATT - General Agreement on Tariffs and Trade - bewerkstelligd dat landen zich verplichten hun grenzen meer open te stellen. China is weliswaar lid geworden van de wereldhandelsorganisatie WTO - de opvolger van de GATT - maar houdt vast aan allerlei beschermende regelgeving zoals overheidsprocedures. Zo kunnen buitenlandse bedrijven alleen minderheidsbelangen in Chinese bedrijven kopen. 'De VS en Europa openden na de oorlog grotendeels hun markten. Op bepaalde terreinen gebeurde dat niet, maar dat waren ongeveer dezelfde terreinen, zoals de landbouw', aldus de onderzoekers van het Peterson Institute.


Het open wereldhandelssysteem heeft in de afgelopen decennia voor iedereen enorme voordelen opgeleverd en de welvaart in de wereld verveelvoudigd. Het wordt vaak over het hoofd gezien dat samenwerking op handelsgebied veel grotere voordelen heeft dan samenwerking op monetair en financieel gebied. 'Dus het beste is dat ook in stand te houden', concluderen Subramanian en Kessler.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden