De vrouwenhandel wordt misbruikt

Over:..

Wim Bossema

Even voor alle duidelijkheid: Diana Wong weet heel goed dat er verschrikkelijke dingen gebeuren in de vrouwenhandel, maar toch zegt zij dat het drama buiten proportie wordt opgeblazen. En niet om de slachtoffers te redden of te helpen, maar als manier van machtige overheden om de ongewenste arbeidsimmigratie te bestrijden.

In de Rode Hoed in Amsterdam citeert de Maleisische onderzoekster van migratiestromen in de wereld de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, Condoleezza Rice. In een rapport eerder dit jaar had die het over ‘hedendaagse vorm van slavernij’, waarbij ‘de zwaksten onder ons prooi zijn’. Ze verwees naar de succesvolle anti-slavernij beweging uit de 19de eeuw en president Bush is volgens haar de leider van een vergelijkbare ‘wereldwijde beweging tegen deze weerzinwekkende misdaad’. Mooi, toch, steun voor een rechtvaardige strijd vanuit het centrum van de wereldmacht. Maar dat vindt Wong niet.

De ongewone krachttermen wekken haar argwaan. Ook de felle bewoordingen van krachtige Amerikaanse wetgeving tegen mensenhandel uit 2000 en VN-resoluties uit datzelfde jaar hebben volgens haar een bijsmaakje. Er wordt een beeld neergezet van massale misdaadsyndicaten en ongelooflijke aantallen slaven die over de wereld worden verscheept en verhandeld. Maar zo groot is de omvang van de gedwongen mensenhandel nu ook weer niet. De cijfers waarmee wordt gestrooid kunnen alleen zo hoog zijn als alle migranten op een hoop worden geveegd. De kleine aantallen mensen als handelswaar en de enorme aantallen werkzoekers worden doelbewust door elkaar gehaald, zegt Wong, vermengd, gehusseld.

Bij migratie is het overgrote deel van de betrokkenen helemaal geen slachtoffer van gewetenloze schurken, zij kiezen er zelf voor werk te zoeken in de VS, Europa of Maleisië. Ze huren zelf de diensten van ‘smokkelaars’ in omdat ze geen andere mogelijkheid hebben de grenzen over te komen.

Maar het beeld dat wordt opgehangen door westerse regeringen en media is dat van een afgrijselijke misdaad waar lugubere misdaadsyndicaten de dienst uitmaken. Zo worden arbeidsmigranten ofwel slachtoffer ofwel misdadiger in de ogen van de burgers in de landen waar ze arriveren. Vergeet integreren dan maar, zegt Wong, die in 2005 een boek over het onderwerp publiceerde: The Rumour of Trafficking.

Tussen vrouwenhandel voor prostitutie en de veel bredere migratie bestaat wel degelijk een verband, zegt Wong, maar dat ligt heel anders.

In haar land Maleisië zijn bijvoorbeeld tussen de 2 en 3 miljoen arbeidsmigranten, allen mannen omdat zij vrouw en kinderen niet mogen meenemen of laten overkomen. Al die eenzame mannen vormen een ideale markt voor de prostitutie. Onder de prostituees zijn weer veel vrouwen uit buurlanden, maar zijn zij ook seksslaven? Volgens Wong blijkt uit onderzoek dat 20 procent wordt gedwongen. Dat betekent dat schrikbarend veel vrouwen tot een gruwelijk leven worden gedwongen, zegt Wong, maar dat neemt niet weg dat 80 procent van de prostituees min of meer zelf voor hun ‘beroep’ kiezen. Ze zijn geen slavinnen.

De VN maken onderscheid tussen mensenhandel en migratie, maar de VS en andere westerse overheden veel te weinig, vindt Wong.

In de Rode Hoed zijn twee Nederlandse vrouwen om Wong van repliek te dienen op de bijeenkomst georganiseerd door IIAS, de afdelingen Azië-studies van de universiteiten van Leiden en Amsterdam: Corinne Dettmeijer, nationaal rapporteur mensenhandel, en Suzanne Hofs van La Strada, een organisatie die slachtoffers van vrouwenhandel ondersteunt. Ze zijn het wel eens met Wong dat mensenhandel en migratie te veel worden verward, maar Dettmeijer waarschuwt het probleem ook niet bagatelliseren. Het onderscheid is ook minder scherp dan Wong suggereert, zegt zij. Er zijn veel vrouwen en ook kinderen die als arbeidsmigrant illegaal Nederland binnenkomen en binnen de kortste keren belanden in het circuit van seksslavernij. Vooral met Nigerianen gebeurt dat veel.

Maar om hoeveel vrouwen, kinderen en jonge mannen gaat het dan? Wong heeft gelijk dat er in het wilde weg met cijfers wordt gegooid, zegt Hofs, en zij wil haar vingers helemaal niet meer branden aan cijfers. De voorganger van Dettmeijer kwam met een getal van 3500 per jaar, maar Hofs betwijfelt de waarde daarvan. Doordat er nu beter wordt onderzocht en geteld, neemt het aantal toe, maar dat zegt weinig over de werkelijkheid, om nog maar te zwijgen van het echte, harde, illegale circuit waarop niemand zicht heeft.

In 2000 legaliseerde Nederland gedeeltelijk bordelen in de hoop meer zicht te krijgen op de prostitutie en de misdaad de wind uit de zeilen te halen. La Strada was voor, maar ziet nu weinig resultaat. Dettmeijer zelf is ronduit teleurgesteld over de maatregelen: mislukt. Ze adviseerde de regering het beleid te wijzigen, zegt ze: Den Haag moet de regels landelijk gaan stellen en dat niet langer aan gemeenten overlaten, straffen voor mensenhandelaars moeten omhoog en al in land van herkomst moet worden onderzocht of vrouwen die naar Nederland willen komen seksslaven in spe zijn. Hofs en Wong vinden dat een teken dat vrouwen worden gestigmatiseerd. Dettmeijer erkent dat het ingewikkeld ligt, maar vindt het voordeel dat zo seksslavernij kan worden voorkomen toch groter.

Terug naar de cijfers. Unicef heeft het over 1,2 miljoen kinderen die wereldwijd per jaar worden verhandeld, maar ook aan dat cijfer twijfelt Hofs.

Wong twijfelt niet: die cijfers zijn volkomen uit de lucht gegrepen. ‘Ik heb ook wel eens het cijfer van 300 miljoen slachtoffers van mensenhandel gehoord.’

Het manipuleren van cijfers hoort bij de hype, zegt zij. Die viel in Europa niet toevallig samen met de val van de Berlijnse Muur en de komst van Oost-Europeanen – Wong deed begin jaren negentig onderzoek daarnaar in Duitsland. Het oorspronkelijk feministische actiepunt tegen vrouwenhandel werd door rechtse regeringen gekidnapt ten behoeve van een hetze tegen immigranten, volgens haar. In die analyse wil Dettmeijer haar niet volgen.

Waar leidt het verontrustende inzicht van Wong toe? Zijn maatregelen tegen vrouwenhandel zinloos? Dat wil Wong niet beweren. De instelling van een rapporteur in Nederland vindt zij een goed teken. En in haar eigen land is dit jaar eindelijk een wet aangenomen die opsluiting van slachtoffers van vrouwenhandel verbiedt. Tot voor kort werden bevrijde seksslaven als illegale migranten in de cel gezet. Maar dat kon pas toen de regering het onderscheid maakte tussen gedwongen en vrijwillige migratie.

Wim Bossema

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden