ProfielÍngrid Betancourt

De vrouw die de Farc overleefde, wil Colombia leiden ‘om af te maken wat ik in 2002 begon’

Íngrid Betacourt in een interview met The Associated Press in Bogotá in Colombia, 19 januari 2022. Beeld Ivan Valencia / AP
Íngrid Betacourt in een interview met The Associated Press in Bogotá in Colombia, 19 januari 2022.Beeld Ivan Valencia / AP

Oud-senator Íngrid Betancourt, die zes jaar gevangen werd gehouden door de Farc, stelt zich kandidaat voor de presidentsverkiezingen in Colombia. In mei hoopt ze als centrumkandidaat zowel de rechtse gevestigde orde als de linkse uitdager Gustavo Petro te verslaan.

Joost de Vries

‘Ik sla nooit een ijsje af’, zei Íngrid Betancourt in 2010. Twee jaar eerder was ze bevrijd door het Colombiaanse leger uit de handen van de Revolutionaire Strijdkrachten van Colombia, de marxistisch-leninistische guerrillabeweging Farc, na een ontvoering van zes jaar. Ze sprak met de Britse krant The Guardian over het boek dat ze over die periode had geschreven. Tussen de grote en kleine lessen die ze had geleerd in de jungle was er dat ijsje, dat ze zichzelf nooit meer zou ontzeggen.

Dinsdag stapte Betancourt (60) opnieuw de politieke arena in, twintig jaar nadat ze voor het eerst meedong naar het presidentschap. De campagne destijds, voor de groene partij Oxígeno, werd wreed verstoord door haar ontvoering. De nachtmerrie die haar leven tekende, maakte haar tegelijkertijd wereldberoemd. Staatshoofden wereldwijd spanden zich in voor haar vrijlating. In de jaren na haar ontvoering werd ze een levend symbool van het gewapende conflict dat gedurende een halve eeuw diepe wonden sloeg in Colombia.

Corruptiebestrijder

Nu is ze terug ‘om af te maken wat ik in 2002 begon’. In mei hoopt ze als centrumkandidaat zowel de rechtse gevestigde orde als de linkse uitdager Gustavo Petro, die op kop gaat in de peilingen, te verslaan. Net als twee decennia geleden hamert ze op een eind aan corruptie en een groener Colombia. Ze is een van zeker twintig kandidaten en moet in maart eerst nog de voorverkiezing van de centrumcoalitie winnen, maar alleen al de aankondiging van haar kandidatuur was goed voor een kleine mediastorm in het Zuid-Amerikaanse land.

Betancourt werd als dochter uit een familie van politici geboren in Bogotá, ging naar een prestigieuze Franse school en vertrok als jongvolwassene met haar vader, die daar Unesco-ambassadeur werd, naar Parijs. Ze studeerde politicologie, trouwde met een Fransman, verwierf de Franse nationaliteit en kreeg twee kinderen. Eind jaren tachtig keerde ze met zoon en dochter terug naar Colombia, en een jaar later scheidde ze.

Als dertiger volgde ze haar moeder de politiek in en maakte ze al snel naam voor zichzelf als anticorruptiestrijder die man en paard durfde te noemen. Ze ging zelfs de strijd aan met toenmalig president Ernesto Samper, die werd verdacht van het aannemen van drugsgeld. ‘Ik dacht toen dat ik dapper was’, zei ze vijf jaar geleden in een Ted-talk. ‘Dat ik elke temperatuur aankon.’ In een woedend literair relaas nagelde ze in 2001 een lange lijst corrupte politici aan de schandpaal.

Domme pech

Haar confronterende stijl kreeg veel steun. Nooit eerder haalde een parlementskandidaat zoveel stemmen als zij in 1998. Tegelijkertijd ontving ze doodsbedreigingen en stuurde ze haar kinderen uit voorzorg naar hun vader in Frankrijk. Toen ze in 2002 een gooi deed naar het presidentschap, werd ze dagelijks omringd door zes bodyguards. Toch stuitte ze door domme pech op de guerrilla, die een ruw einde maakte aan haar presidentiële ambities.

Onderweg naar een plaatsje in de tropische zuidelijke provincie Caquetá werd haar auto aangehouden door mannen in uniform. ‘Ze droegen rubberen laarzen. Daardoor wist ik dat ze guerrilla waren.’ Zes jaar lang sleepte de Farc haar van kamp naar kamp, diep in de jungle. Zes jaar lang verzette ze zich tegen de mishandelingen, ging ze de discussie aan, weigerde ze te reageren op een nummer in plaats van haar naam en deed ze zeker vijf ontsnappingspogingen. Die pogingen moest ze bekopen met lijfstraffen, zo werd ze een etmaal lang met een ketting om haar nek aan een boom geketend.

Amerikaanse medegevangenen schreven later een boos boek over haar, ze zou mensen in gevaar hebben gebracht. Zelf beschrijft ze hoe de Farc de gegijzelden tegen elkaar uitspeelde. Het werkte. ‘Je kunt niet agressief zijn tegen de man met het pistool, maar wel je frustraties botvieren op degene naast je.’ Uiteindelijk wist het leger haar per helikopter te bevrijden in de spectaculaire ‘Operatie Schaak’.

Structurele ongelijkheid

Nadien pleitte ze voor vrede met de Farc en werd ze een gelauwerd voorvechter voor verbroedering. De Colombiaanse liefde voor Betancourt verbleekte toen ze in 2010 de staat voor de rechter daagde – die haar in 2002 niet had kunnen beschermen – en een flinke schadevergoeding eiste. Ze vertrok naar het buitenland, leefde in Frankrijk en Engeland, en keerde pas vorig jaar terug.

‘Het grote probleem is corruptie’, zei Betancourt deze week in een interview met de Colombiaanse krant El Tiempo, alsof de tijd had stilgestaan. Het is de vraag hoever ze komt met dat speerpunt. De vrede met de Farc opende ruimte voor andere gewapende groepen, maar ook voor publiek protest. Colombianen durfden de afgelopen jaren massaal op straat hun onvrede te uiten. Die protesten richtten zich niet tegen het symptoom corruptie, maar tegen structurele ongelijkheid.

De linkse Petro, die precies daartegen te hoop loopt, scoort momenteel goed. Betancourt zal er als centrumkandidaat een flinke kluif aan hebben om hem in te halen.

DRIE LESSEN UIT DE JUNGLE

Principes
‘Te midden van de paniek, de verlammende angst, lukte het om te handelen wanneer ik me liet leiden door mijn principes.’

Verbinding
‘Na met medegevangene Lucho een ontsnappingspoging te hebben ondernomen, kon niks ons meer uit elkaar drijven – niet de straffen, niet het geweld.’

Geloof
‘Geloof is niet rationeel, het is een oefening in wilskracht. Het doet ons opstaan en over de angst heen kijken.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden