De vrouw die boerinnen emancipeerde

Ze was een zeer innemende persoonlijkheid. Clara van Zoelen voerde een niet aflatende strijd voor de positie van boerinnen.

Clara van Zoelen in de aflevering 'Polder op de schop' van VPRO's Andere Tijden.Beeld VPRO

Eigenlijk hadden alle vrouwen die zich bij Yvon Jaspers melden om een boer aan de haak te slaan, een cursus moeten volgen bij Clara van Zoelen. Zij kende als geen ander de positie van de vrouw op de boerderij.

Van Zoelen, die op 13 september 2016 overleed, heeft veel betekend voor de emancipatie van agrarische vrouwen. Haar cursus Economische Vorming Agrarische Vrouwen (EVAV) voor boerinnen die tientallen uren per week in het bedrijf meewerkten, maakte haar even beroemd als berucht. Boeren fronsten hun wenkbrauwen bij alle initiatieven die zij nam. Naast de EVAV waren dat de cursussen: 'Stedeling op het platteland', 'Als je er als vrouw alleen voor staat' en 'Wie ben ik, wat kan ik, wat wil ik.'

Zij vond dat de meewerkende vrouwen op de boerderij zich bewust moesten zijn van hun positie. 'De boerin deed vaak wel de boekhouding, maar stond niet op de loonlijst. Clara maakte dit helder en dat resulteerde in een ware ommekeer in de verhouding tussen boer en boerin. Dat resulteerde in een groeiend aantal bedrijven in een maatschapsvorm', zegt Heike van Blom, in de zeventiger jaren stagiaire bij de Hollandsche Maatschappij voor Landbouw.

Toen Clara van Zoelen eens op een bijzonder warme dag in Rotterdam vergaderde met een van de agrarische commissies in bouwcafé Sylvette, vroeg ze aan de ober in plaats van een kop koffie om een teiltje water omdat haar voeten zo warm aanvoelden. Hij durfde niet te weigeren, want ze was een grote, maar ook een innemende persoonlijkheid.

Van Zoelen werd in 1926 geboren als oudste boerendochter in het Betuwse dorp Ommeren. Haar vader stierf jong, waarna haar moeder samen met Clara en haar broer het bedrijf voortzette.

Het was de wens van haar moeder dat beide kinderen om de beurt gingen studeren. Nadat haar broer een landbouwopleiding had voltooid, mocht Clara de N19-opleiding tot landbouw-huishoudlerares in Zetten doen, toen gericht op scholing van plattelandsmeisjes.

Ze trad in dienst van de Hollandsche Maatschappij van Landbouw, waar ze zich ging bezighouden met streekverbetering. Daarnaast organiseerde ze cursussen voor de emancipatie van agrarische vrouwen.

De allereerste politieke scholingscursus voor Vrouwen

'Ze organiseerde discussiebijeenkomsten die inspeelden op de veranderingen op het platteland. Veel dorpen veranderen in de jaren zestig van gesloten agrarische gemeenschappen tot open gemeenschappen met stedelingen. In 1972 stond ze aan de basis van de allereerste politieke scholingscurus voor Vrouwen', aldus haar toenmalige collega Gé Amoureus. Ze deed een opleiding voorlichtingskunde. In 1982 studeerde ze af met de scriptie: 'Zitten boerinnen in de knel?' Ze begeleidde de agrarische commissie van de Nederlandse Bond van Plattelandsvrouwen.

'Clara was een bron van inspiratie, zat vol ideeën en wist die ook ten uitvoer te brengen. Ze leerde ons welke wegen te bewandelen, niet bang zijn om in gesprek te gaan', aldus een andere collega.

Ze was ook actief als reisleidster tijdens agrarische studiereizen. Op een tocht naar Engeland ontmoette ze halverwege de zeventiger jaren Frans Scheijgrond. Hij was weduwnaar, vader van twee kinderen en agrariër op Voorne-Putten. Hij werd haar grote liefde. Na haar pensioen ging ze bij hem wonen, de laatste jaren in een appartement in de Leemgaarde in Oostvoorne. Daar was zij de initiator van een museum voor de - in dat gebied - karakteristieke duinhuisjes. Ze richtte een internetcafé op en een bibliotheek. Daarnaast werkte ze mee aan verschillende boeken. De titel van het laatste was: 'Dan doen we het toch zelf.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden