De vrouw achter de sluier

Ook fotograaf Saskia Aukema vroeg het zich af: wie zijn toch die vrouwen die over straat gaan met een nikab?

Beeld Saskia Aukema

Het was op de Nationale Bekeerlingendag in de Blauwe Moskee in Amsterdam, nu bijna drie jaar geleden, dat ik voor het eerst in aanraking kwam met vrouwen die een nikab dragen, een gezichtssluier die alleen de ogen onbedekt laat. In de moskee waren die dag honderden nieuwe moslima's bijeen om ervaringen uit te wisselen. Ik stond daar met een mobiele fotostudio voor mijn eindexamenproject van de Fotovakschool over mannen en vrouwen die zich hadden bekeerd tot de islam. Ik kende al veel moslims, maar nikabdraagsters had ik nog nooit ontmoet.

Die dag heb ik ruim vijftig bezoekers geportretteerd, maar de twee meiden die als eersten voor mij poseerden, maakten misschien wel de grootste indruk op me omdat ze een gezichtssluier droegen. Het ontregelde mij licht: eng, streng, serieus, radicaal, onderdrukt... hatsikidee, de hele lade met 'boerka-associaties' werd omgekieperd in mijn hoofd. Vooral verwarrend vond ik de afloop van de sessie. Want wat moest ik met al die vooroordelen toen bleek dat de meiden giechelig, stoer en aardig waren?

Hoe kort ik beide nikabmeiden ook sprak, onze ontmoeting zette me aan het denken en ik vroeg me er van alles over af. Wie zijn die vrouwen die ervoor hebben gekozen een gezichtssluier te dragen? Wat is hun band met die nikab? Wat vinden ze belangrijk, mooi en grappig?

Beeld Saskia Aukema

Ik kocht een nikab in een winkeltje in Amsterdam-Oost, en was verbaasd. Je kunt het stukje stof bijna in een vuist houden. Als je het in de lucht gooit, valt het niet; het dwarrelt naar beneden. Het controversieelste kledingstuk van Nederland is een iel stukje textiel.

Niet lang na mijn afstuderen zag ik op een zomermiddag een nikabdraagster zitten op een bankje op de Dam. Hoewel ik me opeens bloot voelde in m'n mouwloze shirtje stapte ik op haar af.

Zij werd de eerste vrouw die zou meedoen aan mijn project. Via via kwamen er meer vrouwen bij die met me wilden praten en sommigen wilden uiteindelijk ook op de foto. Al snel bleek dat ik iets wilde fotograferen, wat ik niet kón fotograferen. Mijn doel was om zo dichtbij mogelijk te komen - buitenshuis, maar ook binnen, op de bank, in hun huiskamers, in hun slaapkamers. Alleen zonder nikab kón ik ze daar natuurlijk niet fotograferen, en mét nikab zou ook raar zijn: die wordt binnenshuis niet gedragen. Samen met de vrouwen zocht ik naar manieren om dat bijna onfotografeerbare verhaal tóch in beeld te brengen. Zoals bijvoorbeeld in deze serie die onderdeel is van een groter fotoproject, waarin vrouwen tonen wat ze thuis of op feestjes met vrouwen onderling dragen.

Hun namen blijven onvermeld en hun gezichten bedekt, maar wat ik wél kan zeggen is dat sommigen de sluier fulltime dragen, anderen af en toe, bijvoorbeeld als ze met veel make-up op naar een feestje gaan en het ongepast vinden op die manier over straat te gaan. Er zijn Nederlandse bekeerlingen bij en geboren moslima's. Gehuwden en ongehuwden. Kinderrijken en kinderlozen. Twijfelaars en vastberadenen. Dames die uitvoerig zoeken in de bronnen, en vrouwen die niet naar de letter van de Koran en de Hadith kijken, maar zeggen te vóélen dat de sluier hen dichter bij God brengt. Er zijn vrouwen die een baan ambiëren in het verlengde van hun universitaire opleiding en anderen die zeggen dat ze het liefst thuisblijven om voor de kinderen te zorgen.

Beeld Saskia Aukema

Wat ze gemeen hebben, is dat je ze op straat kunt tegenkomen. Allemaal ook houden ze van hun nikab, en spreken erover in termen als 'Hij zit in mijn hart'. En eensgezind zijn ze over hun beweegredenen om aan het fotoproject mee te willen werken: 'Om te laten zien dat ik geen freak ben.'

Saskia Aukema won de Zilveren Camera 2015 in de rubriek portretserie (met andere winnaars en genomineerden t/m 28 februari te zien in Museum Hilversum). Interviews en achtergronden bij dit project: gesluierd.nl

Beeld Saskia Aukema
Beeld Saskia Aukema
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.