De vrolijkste vrijdenker

Door Peter BrusseIn Fries de Vries verenigde links Nederland zich in de jaren vijftig en zestig. Hij was onder meer betrokken bij de oprichting van de PSP en het Nieuw Republikeins Genootschap....

Fries de Vries, op 10 november op 77-jarige leeftijd op weg naar school overleden, was de gedreven en geliefde leraar die van geen ophouden wilde weten; een strijdlustig pacifist, vrolijke vrijdenker, medeoprichter van de PSP en het Nieuw Republikeins Genootschap, ‘opperhoofd’ van een voorleesclub, en dichter die de goede god vroeg: ‘Leer mij uitzinnig schimpen, schompig schelden op de Staat.’

Hij inspireerde jong talent, haalde wanhopigen uit de put, maar kon ook ruzie maken als de beste. Soms wist hij niet wat hij meer beminde: ‘Het woord of de vrouw’. Hij was een man met een groot hart: drie huwelijken en vele verzengende liefdes.

Fries de Vries werd in Hilversum geboren. Zijn vader verkocht haarden en kachels, zijn grootvader behoorde tot de groep arbeiders die in 1905 met vrouw en kinderen met hun werkgever, de haardenfabriek Jaarsma, van Sneek naar Hilversum waren meeverhuisd.

De oorlog maakte diepe indruk en Fries, vernoemd naar een oom, wilde breken met het ‘benepen middenstandsmilieu’. Hij mocht naar het gymnasium en studeerde Nederlands en geschiedenis aan de UvA. Maar de meeste tijd besteedde hij aan de Werkgroep Anti-militaristische Studenten. Hij voerde actie en verstoorde de Taptoe in Delft door knikkers naar de defilerende militairen te rollen. De hilarische tv-beelden werden wereldnieuws.

In 1957 was hij, als student, betrokken bij de oprichting van de Pacifistisch Socialistische Partij (PSP). Jarenlang was hij raadslid, eerst in Hilversum, later in Amsterdam. Na interne ruzie stichtte hij samen met Fred van der Spek in 1986 de Partij voor Socialisme en Ontwapening.

De partij viel snel uiteen. In 1992 probeerden zij het opnieuw: PSP’92. Ze hoopten op teleurgestelde PSP’ers, die niet samen wilden werken met communisten en verlichte christenen in het nieuwe Groen Links. Ook PSP’92 werd geen succes. Zomin als de Amsterdamse Stadspartij waarmee Fries in ’98 een raadszetel probeerde te krijgen.

In zijn verkiezingsmanifest beloofde hij lessen in liefde, een haven voor zeppelins en een fiets met terugtraprem. Op de kandidatenlijst stonden leden van de nog altijd bloeiende Amsterdamse Voorleesclub die hij in 1972 was begonnen.

Uit onmin met het elitaire Republikeins Genootschap richtte Fries het Nieuw Republikeins Genootschap op, dat met humor en venijn het Oranjehuis bestrijdt. Daarnaast was Fries, de begenadigde leraar, ook jarenlang de stem van de (aan het Humanistisch Verbond gelieerde) Vrijdenkers Radio Omroep.

Hij gaf lezingen over Frederik van Eeden, Multatuli en kocht het zomerhuisje op de Veluwe waar Henriëtte van Eyck haar minnaar Vestdijk ontving.

Drie jaar geleden werd hij ziek, zag de dood voor ogen, schonk meer liefde en aandacht aan zijn zes kinderen en ging dichten onder het pseudoniem Blauwe Druif; duizenden verzen, soms wel vier of vijf per nacht. Hij zette ze op internet en correspondeerde over leven, liefde en literatuur. Op zondagmiddagen las hij de gedichten voor in café Eijlders op het Leidseplein. Op maandagochtend stond hij weer – 77 jaar oud – als invaller voor de klas. De leerlingen waren dol op hem.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden