FORT EUROPA

De vrees voor aantasting van de broze samenleving

De een heeft niets tegen immigranten, maar wel tegen moslims, volgens de ander lijdt links aan een weg-met-onsmentaliteit. Conservatieven over het vluchtelingenvraagstuk.

Migranten wachten bij de Macedonische grens. Beeld epa

De Engelse filosoof Roger Scruton is onverbiddelijk. 'We moeten de Middellandse Zee streng bewaken. We moeten voorkomen dat deze mensen in Europa terechtkomen. We moeten de boten waarmee ze willen komen, vernietigen voordat ze aan boord hebben kunnen gaan. En als ze er toch in slagen Europa te bereiken, moeten we ze geen verblijfstitel geven en uitsluiten van alle voorzieningen. Dat zal anderen ontmoedigen hetzelfde te doen.'

Hoe moet Europa omgaan met stroom van immigranten vanuit het Midden-Oosten en Afrika. Een liberaal kan goedkope arbeidskrachten zien in immigranten, een sociaal-democraat kan zich solidair voelen met de van huis en haard verdrevenen, maar een conservatief vreest vooral dat te veel niet-westerse immigranten het broze weefsel van de Europese samenlevingen zullen aantasten. Van multiculturalisme moeten conservatieve denkers als Scruton niets weten.

Miljoenen ontvluchten armoede en oorlog. Wat kan Europa meer doen dan hekken bouwen? De Volkskrant onderzoekt de vluchtelingencrisis. Beeld de Volkskrant

'Dat is een erfenis uit de koloniale tijd. Wij moesten heel veel verschillende volken inpassen in het British Empire. Op die manier hebben wij bijvoorbeeld de Indiase literatuur en de Indiase muziek weten te behouden. Maar in de jaren zeventig en tachtig werd dit multiculturalisme het beleid van links tegenover de immigranten. Het kreeg de vorm van anti-patriottisme: we moeten het altijd opnemen voor hen en we moeten tegen onszelf zijn.'

De Engelse schrijver en psychiater Theodore Dalrymple brengt het vluchtelingenprobleem direct in verband met zijn schoonmoeder die, hoogbejaard, in Parijs woont en verzorgd wordt door drie mensen, allen afkomstig uit niet-westerse landen. 'Ik vraag hun natuurlijk niet of ze hier wel legaal zijn', zegt hij. 'Daarvoor zijn ze veel te aardig en ze zijn goed voor mijn schoonmoeder. Als zij haar niet zouden verzorgen, zouden wij dat zelf moeten doen, en ik kan je vertellen, het is een dagtaak.'

Gevraagd naar immigranten uit de Derde Wereld heeft Dalrymple 'sympathie voor deze mensen persoonlijk'. Maar conclusies wil hij daar niet aan verbinden. 'Ik besef dat je op sympathie geen beleid kunt stoelen. En ik ken genoeg van deze mensen die in zulke moeilijke omstandigheden verkeren dat ik ze graag zou willen helpen. Maar ik ken ook de waarheid van het gezegde: hard cases make bad law.'

Congres conservatieven

Van 2 tot 5 juli hield de Vanenburg Society, een internationale vereniging van conservatieven, in Dubrovnik haar jaarlijkse congres. Het thema was Beschaving en Barbarij. Er waren ruim honderd deelnemers uit West- en Oost-Europa en uit de VS. Er waren paneldiscussies over de problemen bij de wederopbouw van een beschaving na de barbarij van het communisme, over het al dan niet bestaan van een verband tussen religie en beschaving, over Oswald Spengler, Tolstoi's roman Opstanding en de Pegida-beweging in Duitsland. Tussendoor vroeg de Volkskrant enkele denkers naar hun visie op de migratiestroom naar Europa.

Chaos op het treinstation in de zuidelijke stad Gevgelija.

Rémi Brague

'Voorbode van burgeroorlog'

De Franse filosoof Rémi Brague, oud-hoogleraar middeleeuwse en Arabische filosofie aan de universiteit van Parijs, denk dat 'de meeste' migranten uit Afrika en het Midden-Oosten niet de bedoeling hebben Europa te vernietigen. 'Ze willen ervan profiteren.'

Toch acht hij het heel goed mogelijk dat er vroeg of laat een burgeroorlog uitbreekt in Frankrijk. 'Er zijn nu al wijken rond de grote Franse steden waar de politie niet durft te komen', zegt hij. 'Daar hebben ze geavanceerde wapens. En er zijn nu al schermutselingen die de voorbode van een burgeroorlog kunnen zijn.' Hij doelt daarmee op de aanslagen van radicale moslims op Charlie Hebdo en een joodse supermarkt in Parijs begin januari waarbij zestien mensen werden vermoord.

Rémi Brague.

Vormen vooral moslimimmigranten een gevaar voor de sociale vrede in Europa?

'De meeste moslims niet. Maar de moslims die hun geloof werkelijk begrijpen zijn wel degelijk een gevaar. Zij weten dat de kern van de islam de sharia is, die ook de oorlog tegen de ongelovigen voorschrijft en de plicht inhoudt om de westerse civilisatie te vervangen door de islamitische.

'Bedenk wel dat het concept religie een westerse uitvinding is die volledig geënt is op het christendom. Bij religie denken wij aan gebeden, riten, sacramenten en dergelijke.

'Maar de islam is geen religie in die betekenis. Voor moslims is religie een kwestie van sociale identiteit en van gedrag. Welke kleding moet je dragen, wat moet je eten, hoe veeg je je kont af. Dat is dus heel iets anders dan wat wij onder religie verstaan.'

Wat betekent dat voor de bootvluchtelingen?

'Potentiële drenkelingen moeten wij natuurlijk redden. Maar of ze mogen blijven, is een heel andere zaak. We moeten niet zwichten voor een soort humanitaire chantage om meer mensen toe te laten dan we redelijkerwijs kunnen verteren.'

Roman Joch

'Wij willen geen moslims'

De Tsjechische politiek filosoof Roman Joch, directeur van een conservatieve denktank in Praag en docent aan verschillende universiteiten in zijn land, is vriendelijk maar beslist. 'Tsjechië kan geen nieuwe immigranten gebruiken. Vanaf de jaren negentig hebben we meer dan honderdduizend Oekraïense gastarbeiders binnengekregen en daarvoor, in de communistische tijd, zijn er veel Vietnamezen gekomen.

'We hebben nu meer dan tachtigduizend Vietnamezen, met wie het overigens uitstekend gaat. De eerste generatie sprak geen woord Tsjechisch en had niets gemeen met de Tsjechen. Maar hun kinderen en kleinkinderen spreken uitstekend Tsjechisch. Ze zijn vaak hoogopgeleid en blinken uit in Tsjechische literatuur en poëzie, in wiskunde en natuurkunde. Ongetwijfeld zal een deel van de Vietnamezen gaan behoren tot de intellectuele elite van ons land.

'In Tsjechië bestaat iets wat sommigen islamofobie zouden noemen en anderen voorzichtigheid. Tsjechen hebben liever geen immigranten uit moslimlanden. We hadden geen bezwaar tegen Russen, Oekraïners, Vietnamezen en Syrische christenen, maar we willen geen moslims. Dat is ook geen politiek issue. Alle politieke stromingen zijn het erover eens. En in landen als Polen, Hongarije en Slowakije denkt men er precies zo over.

'De muur die Hongarije bouwt om immigranten te weren, lijkt extreem, maar vergeet niet dat de VS ook een muur langs de Mexicaanse grens hebben gebouwd om immigratie tegen te gaan. Wij verwachten dat ook Duitsland weer grenscontroles gaat invoeren, binnen drie tot vijf jaar. Tsjechië zelf controleert de grenzen met Oostenrijk en Slowakije.

'Dus formeel geldt het Schengen-verdrag, maar feitelijk zijn er grenscontroles. Ik denk dat Schengen een heel goed idee was, maar dat de zuidelijke lidstaten van de EU, zoals Italië en Griekenland, hun verantwoordelijkheid niet nemen en de zuidelijke buitengrenzen niet goed beveiligen.'

Roman Joch.

Markus Jonsson

'Gewoon niet voldoende plek'

Van alle Europese landen laat Zweden naar verhouding de meeste immigranten toe. Mensen die in het buitenland zijn geboren, vormen 15 procent van de bevolking, mensen met een buitenlandse achtergrond 25 tot 30 procent. Vijftig jaar geleden was dat nog maar 5 procent.

'Dat is dus wel een demografische schok', zegt de Zweedse historicus en politiek redacteur Markus Jonsson. 'Onder de nieuwkomers zijn veel Turken, Arabieren en Afrikanen. In Malmö heeft de meerderheid van de bevolking een buitenlandse achtergrond. De op twee na grootste stad van Zweden is nu praktisch failliet. Ze wordt met regeringssubsidies overeind gehouden.'

Markus Jonsson.

Waarom heeft juist Zweden zoveel immigranten toegelaten?

'Zweden heeft veel minder te lijden gehad onder de twee wereldoorlogen. We zijn nooit bezet geweest. Wij hebben nooit voor onze onafhankelijkheid hoeven vechten. We hebben nooit nationale ontberingen hoeven doorstaan. Daarom zijn we niet bang voor ons voortbestaan. En door de verstikkende consensus in Zweden, is het bijna onmogelijk dat iemand opstaat en zegt: laten we eens stoppen met deze waanzin.

'Natuurlijk zijn er bij politiek links mensen die lijden aan westerse zelfhaat, die de blanke man als een van nature slechte onderdrukker zien en die daarom een immigratiebeleid steunen waarvan ze weten dat het ons schaadt. Maar dat beleid wordt ook gevoerd vanuit humanitaire motieven: er is zoveel lijden in de wereld en het is onze plicht deze mensen asiel en burgerschap te geven.

'Het kan natuurlijk niet zo doorgaan. We hebben gewoonweg niet voldoende plek voor deze mensen, ze kunnen geen zinnige bijdrage aan onze economie leveren. Zweden heeft er juist jarenlang naar gestreefd arbeid zo duur te maken dat simpele banen er bijna niet meer zijn. Er is geen werk voor mensen die laagopgeleid zijn en geen vak beheersen. Daarom zijn de immigranten voor een groot deel aangewezen op uitkeringen.'

Fort Europa

De Volkskrant buigt zich de komende weken over de ongekende vluchtelingencrisis die Fort Europa doet kraken. Wie zijn de migranten, wat zijn de gevolgen en kan het ook anders? Het probleem is zo ingewikkeld dat we zouden willen wegkijken, maar dat gaat niet lukken, schrijft hoofdredacteur Philippe Remarque in zijn introductie.

Neem ook een kijkje in ons dossier voor alle oude Fort Europa stukken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden