'De vreemdelingendienst, ik wist het'

De stroom vluchtelingen uit Syrië levert een hoop problemen op in de EU. Waar moeten ze worden opgevangen? Het leidt ook in Nederland tot onorthodoxe stappen, ondervond Fuad.

null Beeld null

Asielzoeker Fuad Fuad is de eerste uitgeprocedeerde asielzoeker die in opdracht van staatssecretaris Teeven zelf uit een azc is gezet. Waar is hij nu?

Fuad (35) sliep nog, toen er donderdagochtend 25 september om half acht 's ochtends op de deur van zijn ­kamer in het Utrechtse asielzoekerscentrum werd gebonkt. 'Ik dacht meteen: dat is de vreemdelingenpolitie, die komt me halen', zegt de slanke Somaliër zonder verblijfsvergunning. Een half uur kreeg hij om zijn spullen te pakken en te vertrekken. Fuad, 18 jaar in Nederland, heeft de twijfelachtige eer de eerste uitgeprocedeerde asielzoeker in Nederland te zijn die in opdracht van staatssecretaris Teeven (Justitie) op straat is gezet uit een asielzoekerscentrum, buiten de bevoegdheid van de burgemeester om. Nadat de Utrechtse burgemeester Jan van Zanen het verzoek van de staatssecretaris had geweigerd om Fuad uit het asielzoekerscentrum te verwijderen, gaf Teeven zelf de opdracht aan de politie de klus te klaren. Teeven kampt met een groot tekort aan opvangplekken voor de nieuwe stroom vluchtelingen uit Syrië. Daarom wil hij af van 370 asielzoekers die nog in de asielzoekerscentra verblijven maar formeel geen recht meer hebben op deze opvang. Fuad woont nu in een van de ongeveer honderd kamers die de Utrechtse stichting Noodopvang voor uitgeprocedeerde asielzoekers beschikbaar heeft.

Nooit meer weg

Van de staatssecretaris mogen steden deze opvang niet bieden aan personen zonder geldige papieren. Als de staat onderdak en eten blijft geven aan deze groep, gaan ze nooit meer weg, is zijn redenatie. Maar veel steden willen voorkomen dat deze personen gaan zwerven. Want in de praktijk gaan de meeste uitgeprocedeerden niet terug, hoe gemarginaliseerd hun leven in Nederland ook is zonder verblijfsvergunning. Zo ook Fuad. 'Het is niet veilig in Somalië', zegt hij. 'Ik heb bovendien mijn halve leven in Nederland gewoond, ik heb daar niets meer. Ik voel me verwesterd.'

Fuad heeft een zoontje in Utrecht, met een Somalische vrouw die wel een verblijfsvergunning heeft. Fuad vertelt hoe hij, in 1996, een maand na zijn 18de verjaardag, vanuit Noord-Somalië in Nederland aankwam. Hij leefde jarenlang in Amersfoort als dakloze, na zijn eerste afgewezen asielaanvraag. Soms sliep hij overdag bij in de bibliotheek. Om zijn uitzichtloze situatie in Nederland te ontvluchten, vertrok hij in 2004 naar de Zweedse hoofdstad Stockholm. Hij verbleef er tien maanden voor hij weer werd teruggestuurd naar Nederland. Door dit buitenlandse verblijf kwam hij in 2006 niet in aanmerking voor de generaal-pardonregeling. In 2008 liep Fuad tuberculose op. Vanwege zijn ziekte kreeg hij weer toegang tot de opvang. Zo kwam hij terecht in het asielzoekerscentrum in Utrecht. Hij ontpopte zich als een actieve vrijwilliger. Gaf computerles aan kinderen, tolkte voor nieuwkomers en was beheerder van het opleidingscentrum. Fuad laat trots een certificaat zien waarop medewerkers hem omschrijven als een belangrijke kracht, de spil zelfs, van het centrum. Hij deed het met veel plezier, vertelt Fuad. 'Ik was altijd bezig.' Tot die dag eind september. Sinds Fuads uitzetting is er angst onder de ongeveer zestig andere bewoners van het Utrechtse azc die eveneens formeel geen recht meer hebben op opvang. 'Er is een groep Somaliërs die nu elke ochtend om vijf uur opstaat en buiten gaat zitten, zo bang zijn ze dat de politie op hun deur klopt', vertelt een van hen, een 34-jarige man uit Sierra ­Leone. Hoe moet het verder met uitgeprocedeerden als zij? 'Ik blijf hopen op een gewoon, legaal leven in Nederland, na achttien jaar wachten', zegt Fuad.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden