De vraagbaak knettert, fluit en leest voor

Wat een encyclopedie is? Die zoeken we op. Een encyclopedie is een naslagwerk, waarin men op basis van trefwoorden bestaande kennis kan opzoeken....

MARTIJN VAN CALMTHOUT

Althans, dat wàs een encyclopedie. Of hooguit is het óók een encyclopedie, want met de opkomst van de nieuwe media wordt dat allemaal anders. Nu personal computers al bijna standaard worden uitgerust met cd-romspelers en geluidskaarten, beginnen uitgevers en importeurs het nut in te zien van volwassen informatieve software, zoals de branche het zelf noemt.

Software is een misleidende term, afkomstig uit de programmeerwereld. Wat er momenteel op cd-rom verschijnt, is vaak net zo software als een televisieprogramma of een speelfilm. Het heeft alleen even geduurd voordat de inhoud het begon te winnen van het medium waarop die toegankelijk werd gemaakt: de computer.

Het gevolg daarvan was, dat de eerste generatie naslagwerken eigenlijk bestond uit op schijf gezette boekwerken. Boeken in uitgedunde vorm, waarbij hier en daar een plaatje was gevoegd, een stukje geluid viel te beluisteren of een video of animatie was te bekijken.

De Eyewitness Encyclopedia of Science van Dorling Kindersley wordt alom aangeduid als een van de eerste echte multimedia-produkties. Voor het eerst zou een producent van een thematische encyclopedie het hebben aangedurfd het oude boek-concept van een naslagwerk helemaal los te laten en zijn nieuwe medium ten volle te benutten.

Deze cd-rom is inderdaad een verbluffende ervaring, zeker voor wie nog nooit achter een multimediacomputer heeft gezeten, een pc die is uitgerust met een cd-romspeler, een videokaart, een geluidskaart en speakers. Het schijfje leest teksten voor, dendert en fluit, speelt filmpjes en animaties en flitst razendsnel van het ene onderwerp uit de natuurwetenschappen naar het andere.

Er zijn verwijzingen die met een klik van de computermuis kunnen worden geraadpleegd. Er is een afzonderlijk en gedetailleerd Periodiek Systeem. Er is een databank met biografieën van wetenschappers door de eeuwen heen, sommige zelfs met filmpje en tekstfragmenten. En een virtueel planetarium biedt veel over sterren, planeten en de kosmologie.

Op een boek lijkt deze multimedia-encyclopedie inderdaad absoluut niet meer. Wie haar in de cd-lade van zijn personal computer legt en met wat muisklikken installeert, vliegt als een vogel een tempelachtig gebouw binnen en houdt halt voor een imposant bedieningspaneel, realistisch uitgevoerd in notehout en koper. Deze console is een toegankelijke metafoor, die Dorling Kindersley ook toepast in twee andere titels in de Eyewitness serie, de Encyclopedia of Nature en History of the World.

Er knettert bij binnenkomst statische elektriciteit in de lucht. Hendels en draaischijven komen krakend in beweging, als ze met de muis worden verzet, panelen schuiven knarsend open. Het zijn vooral de geluidseffecten, die het geheel een merkwaardige, realistische tastbaarheid verlenen. Desgewenst zijn zulke visuele- en geluidseffecten overigens ook af te zetten, wat de snelheid van het gebruik aanzienlijk ten goede komt.

Dat geldt zeker voor de commentaarstemmen die elke gevonden tekst hardop voordragen. Het is multimedia in de zuiverste vorm maar het blijft wat merkwaardig, gezien het feit dat het niveau van de aangeboden kennis toch minimaal de onderbouw van de middelbare school vereist. Lezen moet op die leeftijd toch geen echt probleem zijn (en het gehanteerde Engels eigenlijk ook nauwelijks).

Het register, in een klassieke encyclopedie de ruggegraat van de verzamelde kennis, is hier gereduceerd tot een miniem bloknootje op een zuil naast de console. Er zijn duizenden zoektermen in te vinden die de gebruiker direct naar het gewenste onderwerp leiden. Maar wat hier toevallig niet bij staat, is ook via een zoekprogramma niet op te sporen. Voor een naslagwerk, waarin de gebruiker de verzamelde kennis hoort te kunnen exploreren, is dat een teleurstellend gemis.

Daarmee is de Eyewitness Encyclopedia of Science eigenlijk meer een interactieve cursus in de natuurwetenschappen geworden. De gebruiker kan zich, geleid door zijn of haar nieuwsgierigheid, een immense hoeveelheid algemene feitenkennis over natuurkunde, scheikunde, biologie en wiskunde eigen maken door gewoon zijn neus maar achterna te gaan. Van Einstein naar Euclides naar trigonometrie naar kegelsnedes naar buckyballs naar koolstof frames van racefietsen naar snelheid en versnelling.

Materiaal is er met duizend geïllustreerde schermpagina's, zeshonderd illustraties, tachtig animaties en filmpjes en twee uur geluid in elk geval genoeg. Maar wie snel wil weten uit welk gesteente de maan bestaat, of waar de gekko leeft, klikt tevergeefs met zijn computermuis in de rondte. Die zal toch echt naar een boek moeten grijpen om de details te vinden die verder reiken dan pakweg honderd woorden per onderwerp, die hier op een pagina gaan.

Daar staat weer tegenover dat geen enkel boek kan laten horen met welk een merkwaardig accent Albert Einstein eigenlijk sprak. Een filmpje over de relativiteit van beweging zegt meer dan lappen tekst over de Algemene Relativiteitstheorie, en wie eenmaal die op de wind deinende brug uit elkaar zag spatten, vergeet nooit meer wat resonantie is. Het ontbreekt er maar aan, dat de chemische verbindingen te proeven zouden zijn.

Dorling Kindersley is uitermate sterk in visuele presentatie, dat was al van de jeugd- en kinderboeken van dezelfde uitgever bekend. De redactie slaagt er bovendien in door het hele werk eenzelfde niveau vast te houden. De Eyewitness-encyclopedie mikt op de onderbouw van de middelbare school. Er worden nauwelijks formules gebruikt en essentiële begrippen zijn overal aan te klikken voor nadere uitleg, die door de bank genomen glashelder is. Waar de illustraties in veel multimedia-produkties een allegaartje vormen, is hier voor één verzorgde huisstijl gekozen.

Dorling Kindersley vormt de avant garde van de multimedia, een segment dat vooralsnog in de kinderschoenen staat. Veel producenten komen niet verder dan bewegende-plaatjesboeken met teksten die het niveau van de gemiddelde natuurfilm op televisie niet te boven gaan.

De Eyewitness-serie is een stap verder. Dat neemt echter niet weg dat een thematische encyclopedie pas echt interessant wordt als een uitgever erin zou slagen de inhoud van een goed wetenschappelijk woordenboek over te zetten in dit soort behendige multimedia. Helaas moet het cd-rom-schijfje waarop dàt allemaal zou passen, nog ruimschoots worden uitgeMartijn van Calmthout

Eyewitness Encyclopedia of Science.

Engelstalig, geschikt voor Windows

Dorling Kindersley, import Dolphin Company; ¿ 101,-

ISBN 0 7513 1504 4

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden