De vos is weer de klos

Vogels lusten de kuikens van weidevogels, roofdieren eten hun eieren en boeren jagen ze op met hun gemaai. De achteruitgang van de weidevogels is misschien niet te stoppen, en al helemaal niet door vossen te schieten....

Veel privacy heeft een broedende weidevogel tegenwoordig niet meer. Vogelwachten komen de nesten en legsels tellen en temperatuursensoren in de nesten meten op welk tijdstip een nest wordt leeggehaald, wat een aanwijzing oplevert over de dader. Overdag zijn dat doorgaans roofvogels die licht en zicht nodig hebben en 's nachts zijn het zoogdieren.

Vorig jaar hielden zelfs videocamera's in Gelderland en Brabant 101 nesten in de gaten. De reden is dat beeld weinig overlaat aan de fantasie en precies toont welk roofdier zich bezondigt aan eierroof en vraat. Want voordat zoals gewoonlijk de vos de schuld krijgt van alle dode grutto's, kieviten, scholekster en tureluurs, is het zinvol op beeld te registreren wie de boosdoeners zijn.

Volgende week brengt drs. Wolf Teunissen van Sovon Vogelonderzoek Nederland met Alterra en Landschapsbeheer Nederland de tussentijdse resultaten naar buiten. En wat blijkt, meerdere roofdieren ontvreemden eieren: zwarte kraai, buizerd, bruine kiekendief, egel, hermelijn en vos. 'Niet één dier springt eruit. Je kunt dus niet zeggen als we één dier aanpakken, is het probleem opgelost', zegt Teunissen.

Niettemin is inmiddels de vos de klos, omdat de meeste provincies (uitgezonderd Zeeland en Zuid Holland) de jacht op de vos hebben geopend of op het punt staan dat te doen. Weidevogelprovincie Friesland, de enige in heel Europa die het rapen van kievitseieren als folklore toestaat, kondigde vorige week aan dat er weer ontheffing wordt verleend om vossen af te schieten, zelfs met lichtbakken 's nachts. In 2003 werden al 1056 vossen neergeschoten in Friesland.

Het is de vraag of dat helpt met zoveel kapers op de kust, zegt Teunissen. Het cameraonderzoek in Gelderland en Brabant is onvoldoende voor een landelijk beeld. Daarom komen er dit jaar nog op twee, drie andere plaatsen camera's te staan, liefst ook in Friesland. Argwanend De videocamera's worden deze keer vroeg in het seizoen geplaatst, nog vóór de komst van de vos. Vorig jaar meden vossen nesten met camera's. 'Het zijn slimme dieren. Zodra ze iets ongebruikelijks zien worden ze argwanend. Daarom laten we ze nu meteen wennen aan die vreemde elementen in het landschap', zegt Teunissen.

Over de neergang van de weidevogels worden emotionele discussies gevoerd. Zijn het boeren of predatoren, of keldert de weidevogelstand door beide oorzaken?

Lang werd de vermindering toegeschreven aan de boerenpraktijken. Legsels werden vermalen tussen de grasmaaimachines, kuikens gleden slootjes in omdat de oevers te steil waren. Kunstmest en bestrijdingsmiddelen doodden wormen waarmee vogels zich voedden.

Dertig jaar geleden, legt Teunissen uit, was het boerenland paradijselijk voor weidevogels, met natte en droge stukken, kort en lang gras. Een soort mozaïeken in het landschap, waar nestelen en schuilen tegen predators mogelijk was. Nu boeren hun weilanden vaak maaien om gras voor hun vee te hebben, krijgen weidevogels geen gelegenheid meer voor een tweede legsel. 'Het eerste legsel moet meteen succesvol zijn, want tijd voor een tweede ronde is er niet. Vroeger kon dat wel.'

Bij het agrarisch weidevogelbeheer markeren boeren en vrijwilligers de nesten met stokjes zodat de maaimachines eromheen kunnen laveren. Maar het loopspoor dat mensen in het gras maken om de nesten te markeren, is het paadje dat de hermelijnen inmiddels ook hebben herkend om gemakkelijk bij het voedsel te komen.

'Je kunt daar cynisch over doen', zegt Teunissen, 'maar er moet gekozen worden tussen kwaden. Het verlies aan eieren door maaien is groter dan door nestmarkering.'

Keuze Vossenkenner dr. Freek Niewold van Alterra stelt dat geaccepteerd moet worden dat de veranderende landbouw gevolgen heeft voor de weidevogels. 'Misschien is het tijdperk van de weidevogels gewoon voorbij. Die grote aantallen vogels zijn gekomen omdat boeren veel grasland hadden. Nu is dat minder.'

Teunissen pleit voor een goed doordachte keuze per gebied. Maak een keus voor moerasvogels, weidevogels, ganzen of zoogdieren met de daarbij horende habitat. Dat lijkt logisch, maar het zijn juist de mensen die zich daartegen verzetten. Friesland telt zesduizend weidevogelbeschermers en die schopt een politicus niet graag tegen de schenen.

'Als een gebied schuilplaats biedt voor vossen en gemakkelijk toegankelijk is voor deze dieren dan moeten ook tegen de klippen op predatoren uit het gebied worden gehouden. 'Eigenlijk wordt het dan een menselijk probleem', vindt Teunissen.

'Boeren die nu aan weidevogelbeheer doen, spreken over ”mijn” weidevogels. Die raken gefrustreerd als vossen ”hun” vogeleieren komen opeten.' Maar Niewold wijst erop dat vossen uitermate nuttig zijn omdat ze muskusratten en ganzen opvreten, dieren waar boeren doorgaans moeten hebben. weinig van

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden