De vorige oorlog is niet van toepassing

Paul Brill is buitenland- commentator van de Volkskrant


Reageren? p.brill@volkskrant.nl


Het heeft even geduurd voordat ik de historische parallel zag. Wat is het grote verschil tussen Al Qaida en ISIS? De meest gehoorde uitleg is dat de bloedige terreur die ISIS met name in moslim-gelederen zaait, zelfs de gestaalde kaders van Al Qaida tegen de borst stuit. Maar er is ook een andere gezichtshoek: voor Al Qaida is de hele wereld het strijdtoneel, terwijl ISIS zich allereerst en bovenal richt op de verovering van eigen grondgebied voor het gedroomde kalifaat. Oftewel: ISIS is de stalinistische variant van het jihadisme en Al Qaida de trotskistische.


Nu kunnen we deze historische parallel moeiteloos ad absurdum doorvoeren - dus tot en met een moordaanslag op Al Qaida-leider Ayman al-Zawahiri in een even ver vluchtoord als waar Leon Trotski in 1940 om het leven is gebracht. Maar laten we die verleiding weerstaan, want de geschiedenis fungeert al te vaak als een misleidende raadgever.


Een goed voorbeeld daarvan leverde Thomas Friedman deze week in zijn New York Times-column, die ook in deze krant werd afgedrukt. Friedman was in 2003 voorstander van de invasie van Irak en meende zelfs dat een nieuw democratisch bewind in Bagdad het hele Midden-Oosten uit het autocratische slop zou kunnen halen. Maar na een paar jaar moest hij erkennen dat het allemaal anders was gelopen en dat het hele Irak-project van de regering-Bush op drijfzand was gebouwd.


Van de weeromstuit neemt Friedman nu het tegenovergestelde standpunt in. Irak is eigenlijk een hopeloos geval. Het door sjiieten beheerste bewind in Bagdad heeft de soennitische gemeenschap consequent van zich vervreemd. Premier Nouri al-Maliki is een sektarische leider, die het niet verdient om serieuze bijstand te krijgen. De Verenigde Staten moeten ervoor waken opnieuw verzeild te raken in dit moeras.


Hier manifesteert zich een bekend mechanisme, dat meestal aan generaals wordt toegeschreven. Namelijk de neiging om de vorige oorlog nog eens uit te vechten, maar dan beter. Of deze juist ten koste van alles te vermijden, zoals in dit geval.


De drang tot afzijdigheid wordt natuurlijk versterkt doordat het Westen momenteel over de gehele linie zo weinig klaarspeelt. De crisis rond Oekraïne, de ongenaakbare opstelling van Moskou, de moeizame weg naar nieuw economisch elan, de politieke loopgravenoorlog in Washington, de ondermaatse stoelendans in Brussel - de nederlagen en wanprestaties stapelen zich op. Dan kun je maar beter bepaalde problemen als onbeheersbaar bestempelen.


Illustratief was de manier waarop minister van Buitenlandse Zaken Frans Timmermans deze week over het Midden-Oosten sprak in Nieuwsuur. Hij had het over 'hybride conflicten' en waarschuwde voor een langdurige periode van instabiliteit. Dat laatste is een tamelijk veilige voorspelling. Maar de jongste ontwikkelingen in Irak zijn helemaal niet hybride.


Er is sprake van een clear and present danger, een duidelijk definieerbaar en acuut gevaar. In het hart van het Midden-Oosten dreigt een islamistisch bastion te ontstaan met een uitgesproken missionaire, agressieve inslag. Als dat gebeurt, wordt Jordanië, een van de weinige relatief rustige landen in de regio, frontlijnstaat met alle ondermijnende gevolgen van dien. En achter Jordanië resteert nog maar één brug naar de Westelijke Jordaanoever en Israël.


Ik wil hiermee absoluut niet betogen dat het Westen nu halsoverkop moet ingrijpen om een ISIS-kalifaat in de kiem te smoren. Maar er zou al het nodige gewonnen zijn als de toestand in het Midden-Oosten op zijn ware merites wordt beoordeeld en afscheid wordt genomen van de illusie dat we onszelf kunnen vrijwaren van ellende door als het ware een groot hek om de regio te plaatsen.


Het was logisch dat president Barack Obama in 2009 zo snel mogelijk een dikke streep wilde zetten onder een oorlog die op ondeugdelijke gronden was begonnen. Maar de verhoudingen in Irak en het Midden-Oosten zijn anno 2014 anders dan vijf jaar geleden. Het conflict in Syrië is een burgeroorlog en vervolgens een uitslaande brand geworden, die voor de hele omgeving, inclusief Europa, explosiegevaar met zich meebrengt.


Helaas heeft Obama niet alleen die streep getrokken, maar lijkt hij ook de afschrikkingsdoctrine bij het oud vuil te hebben gezet. Zo liet het Witte Huis vorige week ijlings weten dat in elk geval geen gevechtstroepen naar Irak zullen worden gezonden. Misschien is dat inderdaad onwenselijk. Maar door het te zeggen wordt op voorhand een troefkaart uit handen gegeven. Wie denkt dat daarmee de vrede is gediend, vergist zich deerlijk.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden