DE VOORZITTER

DE komende vijf weken hebben we geen last van de Partij van de Arbeid. De partij zal worden opgeslokt door allerlei interne perikelen, waarvan de vraag wie voorzitter moet worden de meest in het oog springende is....

Op het congres van 17 maart kiest de partij een nieuw bestuur, stelt zij een nieuw beginselprogram vast en spreekt zij zich uit over de instelling van een 'politiek forum', een debating club van 100 leden.

Als het meezit, worden we op het PvdA-congres ook nog wat wijzer over de toekomst van Wim Kok, en - onmiddellijk daaraan verbonden - die van Melkert. Is Kok beschikbaar voor een nieuwe termijn als lijsttrekker en kandidaat-premier, of wordt het huwelijk van de kroonprins zijn laatste klus?

Misschien is Kok zelf wel de voorzitter die de PvdA nodig heeft. Hij volgde vijftien jaar geleden Joop den Uyl op als eerste man van de PvdA, maar werd vanaf 1989 door die partij uitgeleend aan de natie. De belofte, dat hij zou 'investeren' in zijn eigen partij, heeft hij nooit ingelost.

Kok maakte van de PvdA een natuurlijke regeringspartij door financiële degelijkheid te combineren met een afkeer van progressieve profilering. Hij duwde in 1991 het PvdA-congres de ingreep in de WAO door de strot, verklaarde zich bevrijd van 'ideologische veren' en verbood discussie over gewaagde onderwerpen als afschaffing van de hypotheekrente-aftrek.

Kok ontwikkelde zich tot een geziene gast in ondernemerskringen en in de kolommen van De Telegraaf. Maar zijn polderrealisme reikt in eigen PvdA-kring niet verder dan de collega's in de Trêveszaal. Uit een reportage van Gerard van Westerloo voor het M-magazine van NRC Handelsblad van 3 februari bleek dat de helft van de PvdA-fractie 'moe is van Paars' en wil regeren met GroenLinks.

Een beter bewijs dat Kok heeft verzuimd zijn eigen partij op te voeden, is nauwelijks denkbaar. Hij had een voorbeeld kunnen nemen aan zijn vrienden Tony Blair en Gerhard Schröder. Zij hebben dezelfde ommezwaai als Kok gemaakt, maar zijn de ideologische strijd in eigen kring wél aangegaan. Schröder is naast bondskanselier zelfs voorzitter van de SPD.

Maar goed, Kok laat het voorzitterschap liever over aan het Kamerlid Sharon Dijksma. De top van de partij heeft haar met moeite overgehaald haar comfortabele positie als secretaris van de fractie op te geven. Dijksma vormt een duo met Schelto Patijn, gewezen burgemeester van Amsterdam en verrassend kandidaat-vicevoorzitter.

Dijksma maakt de meeste kans. Ze weet hoe de verhoudingen in de PvdA liggen, is communicatief ingesteld en kan dus tussen de verschillende geledingen in de partij een bemiddelende rol spelen. Maar daar houdt het met Dijksma wel op. Ze is geen uitgesproken politieke persoonlijkheid die de PvdA op sleeptouw kan nemen. Ik zie haar ook nog niet tegen Kok zeggen: 'Wim, het is mooi geweest, het wordt tijd om op te stappen'.

Bouwe Olij, voorzitter van de afdeling Amsterdam, was de aanvoerder van het verzet van het PvdA-kader tegen het huidige bestuur. Misschien heeft hij daarmee onder de actieve leden zoveel krediet opgebouwd dat hij zich ontpopt als de belangrijkste buitenstaander voor het voorzitterschap.

Olij heeft zich nooit gemanifesteerd in het publieke debat en beschikt dan ook niet over een podium in de media. Ook wat betreft bestuurlijke ervaring stelt Olij niet veel voor.

Dit laatste geldt ook voor Ruud Koole, die bovendien in de partij geen machtsbasis heeft - en daardoor vrijwel kansloos is. Koole heeft wel een interessante boodschap. Hij maakt zich zorgen over de verwording van politieke partijen tot verkiezingsmachines.

Als vooraanstaand politicoloog geniet hij aanzien onder de meer geleerde partijgenoten. Met de kwalificatie 'kamergeleerde' zou Koole tekort gedaan worden. Hij is een warmbloedig voorstander van de PvdA als een beginselpartij die zich afzet tegen de liberale tijdgeest.

De leukste kandidaat is zonder twijfel Bart Tromp. Deze hooggeleerde polemist steekt als politieke persoonlijkheid zijn concurrenten met gemak in z'n zak. Tromp beschikt bovendien over veel meer bestuurlijke ervaring. Hij is dan ook de enige kandidaat-voorzitter die voldoende gewicht heeft om Paarse regenten als Kok, Melkert, De Vries, Vermeend of Netelenbos tot de orde te roepen.

Of Tromp het ideologische tekort van Kok kan opvullen is evenwel nog de vraag. Hij heeft zich - zoals bijna alle PvdA-intellectuelen - afzijdig gehouden van het debat dat in de Europese sociaal-democratie wordt gevoerd over de Derde Weg. Aansluiting bij die discussie lijkt me geen overbodige luxe voor de PvdA. Al was het maar omdat Kok zich in Washington of Berlijn graag profileert als derde-wegbereider, maar dit in Den Haag of Amsterdam liever niet wil weten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden