De Zestien

'De voorzet is het meest overschatte wapen in voetbal'

Onze halve natie heeft zijn trots er aan opgehangen: aanvallen hoort over de vleugels! Hordes jeugdspelers worden getraind om de bal perfect voor het doel te krullen, zodat de spits de bal met een  vlammende kopbal in de touwen kan jagen. Maar ondertussen sluiten we onze ogen voor al die voorzetten die niet aankomen, of simpel weggewerkt worden. Sander IJtsma (@11tegen11) maakt de balans op. Doen of niet doen, de voorzet?

Feyenoord-doelman Erwin Mulder wordt gepasseerd door Thulani Serero van Ajax, die de 3-1 scoort. Beeld anp

München, 25 juni 1988. Het eerste voetbalmoment dat nooit meer uit mijn actieve geheugen verdwijnt. Arnold Mühren krult de bal vanaf de linkerflank omhoog, tot ver voorbij het doelgebied van keeper Rinat Dasayev. En dan is daar plotseling die uithaal. Vanuit een onmogelijke hoek maakt Marco van Basten met een waanzinnige volley de 2-0 die Nederland definitief Europees kampioen maakt.

Deventer, 26 januari 2013. Lesley de Sa is geen Arnold Mühren, en een Marco van Basten heeft Ajax al helemaal niet in de gelederen. Lesley heeft van trainer Frank de Boer één opdracht gekregen. Voorzetten vanaf rechts wil Frank zien, zoveel en zo scherp mogelijk. Lesley doet zijn best, maar na 50 minuten spelen verschijnt deze statistiek in beeld: slechts één van de tien voorzetten aangekomen. Evert ten Napel laat er geen gras over groeien: 'Nou, da's een dikke onvoldoende dus.'

Vreugde na de gewonnen finale tijdens het EK van 1988. Van links naar rechts: Erwin Koeman, Adri van Tiggelen, Marco van Basten, Ruud Gullit, Jan Wouters en Arnold Mühren. Beeld anp

Rendement
Laten we de getallen uit de eredivisie van dit seizoen er eens bij pakken. In totaal zijn er in 179 wedstrijden 7750 voorzetten gegeven. Dit komt neer op ruim 43 voorzetten per wedstrijd, oftewel ongeveer één voorzet per twee minuten voetbal.

Van deze voorzetten komen er 1616 uit corners en de resterende 6134 uit open spel en vrije trappen. Voorzetten uit corners zijn duidelijk anders dan voorzetten uit open spel. Voorzetten uit corners komen altijd vanaf dezelfde plek en de verdediging krijgt de gelegenheid zich op de voorzet in te stellen. Voorzetten uit vrije trappen zitten er een beetje tussen in. De locatie is steeds anders, maar de verdediging kan zich er wel goed op instellen.

De 6134 voorzetten uit open spel en vrije trappen leverden slechts 693 doelpogingen op. Dit betekent dat er bijna negen voorzetten nodig zijn om één doelpoging te creëren. Wellicht dat Evert ten Napel en Lesley de Sa nu iets anders tegen afgelopen zondagmiddag aankijken!

Wij gaan ondertussen nog een stap verder. Van de 693 doelpogingen uit voorzetten waren er 268 op doel, waarvan er 121 een doelpunt opleverden. Dit betekent dat slechts één op de 50 voorzetten een doelpunt oplevert.

FC Twente-speler Luuk de Jong (rechts) bedankt Tim Conelisse voor de voorzet na het scoren van de openingstreffer tijdens de eredivisiewedstrijd tegen FC Utrecht in februari 2012. Beeld anp

Geheugenbias
Voorzetten zijn dus een zeer inefficiënte manier op het doel van de tegenstander te bestoken. En toch hebben veel clubs die strategie hoog in het vaandel staan. Waarom zou dat zijn?

Natuurlijk kan het zijn dat clubs zich er niet zo van bewust zijn dat voorzetten zo weinig opleveren. Er bestaat een psychologische verklaring voor die ons leert dat indrukwekkende zaken ons beter bijblijven dan minder indrukwekkende zaken.

Ik kan mij die schitterende voorzetvolley van Schöne op Sigthorsson uit de recente wedstrijd Ajax - PSV nog prima herinneren, vanwege de schoonheid van de aanval en omdat er een belangrijk doelpunt uit volgde. Maar een andere voorzet uit die wedstrijd komt zo niet in me op. We onthouden de voorzetten die tot goals of doelpogingen leiden nu eenmaal beter dan de voorzetten die geblokt worden, of kansloos achter het doel belanden. Die mislukte voorzetten betekenen echter wel het einde van een aanvalspoging, of erger nog, soms zelfs het begin van een counter door de tegenstander.

Nooit meer voorzetten
Ondanks de schrikbarende inefficiëntie van de voorzet wil ik er niet voor pleiten om deze geheel uit te bannen uit het tactisch strijdplan. Alléén aanvallen door het midden maakt een team voorspelbaar en makkelijk te bespelen. Voorzetten zijn nodig voor de variatie, maar niet als doel op zich.

Lesley de Sa heeft het afgelopen weekend goed gedaan. Eén op de tien voorzetten die aankomt, dat zit dicht tegen het gemiddelde aan. De Sa bekritiseren vanwege het rendement van zijn voorzetten is makkelijk scoren. Aanvallen via de vleugels is dat niet.

Sander IJtsma (@11tegen11) blogt over statistiek en voetbal op De Zestien.

Go Ahead Eagles-speler Xander Houtkoop (links) schiet op doel, Ajax speler Joel Veltman (rechts) blokt het schot Beeld anp
 
Voorzetten zijn een zeer inefficiënte manier op het doel van de tegenstander te bestoken.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden