De voortekenen zijn somberder dan bij haar vorige drie kabinetten, maar Merkel IV kan van start

Het vierde kabinet van Angela Merkel begint onder een veel slechter gesternte dan zijn voorgangers.

Bondskanselier Angela MerkelBeeld anp

Het verantwoordelijkheidsgevoel heeft de doorslag gegeven bij de raadpleging van de SPD-leden over de vorming van een nieuwe Grote Coalitie (GroKo). Bijna 80 procent van de sociaal-democraten bracht zijn stem uit en van hen gaf tweederde zijn zegen aan een nieuwe regering van CDU/CSU en SPD. Zowel de opkomst als de steun aan de Groko - de derde onder aanvoering van Angela Merkel - was (veel) groter dan verwacht. Zeker na het recente partijcongres van de SPD in Bonn, dat toenmalig partijleider Martin Schulz niet in dank afnam dat hij toch weer met Merkel was gaan onderhandelen.

Door toedoen van de SPD-leden is Duitsland behoed voor een minderheidsregering of, erger nog, nieuwe Bondsdagverkiezingen en kan het zijn leidende positie in Europa weer innemen. De opluchting in Duitsland hangt in belangrijke mate daarmee samen: Europa kan zich, in de woorden van Der Tagesspiegel, geen 'nieuw-België' met 80 miljoen inwoners veroorloven. Om maar te zwijgen over een tweede Italië, dat onderhand sterk op de onregeerbare Weimar Republiek gaat lijken.

Nu het hachelijke avontuur van een ledenraadpleging tot een goed einde is gebracht, durft de nieuwe SPD-leider Olaf Scholz de voorspelling aan dat Merkel IV de volle vier jaar zal regeren. De zwart-rode coalitie is niet het resultaat van een pokerpartij op hoog niveau, maar van discussies waaraan honderdduizenden Duitsers hebben deelgenomen. Zo beschouwd, geniet ze een grotere democratische legitimiteit dan haar voorgangers.

Artikel gaat verder onder de afbeelding.

SPD-leider Olaf ScholzBeeld anp

Tezelfdertijd is het politieke midden waarop zij stoelt sterk gekrompen. Brede volkspartijen, die van oudsher zo'n 40 procent van het electoraat omvatten, zijn er niet meer in Duitsland. Of Merkel IV in die omineuze toestand verandering kan brengen, hangt af van de vraag of ze het maatschappelijke midden van een vlucht naar de flanken weet af te houden. De coalitiepartners moeten zichzelf opnieuw uitvinden en tezelfdertijd electoraal riskant beleid voeren. Zoals de rampzalig verlopen verkiezingen in Italië hebben laten zien, rust op die constellatie geen zegen. De opluchting over haar geboorte ten spijt, begint Merkel IV onder een veel slechter gesternte dan haar voorgangers.


Wie is Olaf Scholz en hoe maakte hij Merkel IV mogelijk?

In sociaal-democraat Olaf Scholz, de nieuwe Duitse vicepremier, herkent Merkel zichzelf. Hij wordt gezien als de derde hond die er met het been vandoor gaat bij de Duitse sociaal-democraten. Hij heeft tien jaar geduldig gewacht, nu grijpt hij zijn grote kans.

Zondag kreeg Duitsland het verlossende 'ja' voor de GroKo: SPD-leden stemden vóór de coalitie met de CDU. Maar hoe democratisch is deze methode?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden