De Volkskrant tipt: 24 documentaires die u tijdens IDFA moet gaan zien

De kaartverkoop van het 25ste International Documentary Festival Amsterdam begon gisteren. De Volkskrant selecteert de 24 mooiste films: van Jari Litmanen tot een Birmese meidengroep. 's Werelds invloedrijkste documentairefestival jubileert: de 25ste editie (14 t/m 25 november) komt met extra aandacht voor historische documentaires én een speciaal programma (Highlights of the Lowlands) met het beste van de Hollandse documentaireschool.

Collage van scènes uit de getipte documentaires.Beeld de Volkskrant

1. Central Park Five (Ken Burns, Sarah Burns) ****
Vijf zwarte tieners uit Harlem verkrachten in 1989 een door Central park joggende investment banker, en slaan haar schedel in. Ze overleeft en schrijft een bestseller, de jongens zitten een jarenlange gevangenisstraf uit. Enige probleem: ze hebben het niet gedaan. Meeslepend documentaireverslag van een falend juridisch systeem in New York. Leuke minibijrol voor Donald Trump, die publiekelijk lobbyde voor de doodstraf van de minderjarige jongens. BB

2. Wrong Time Wrong Place (John Appel) ****
Hij dwarrelt wat, de openingsfilm van het IDFA. Maar dat was dan ook de opzet: een niet vooraf vastgelegde documentaire zoektocht naar de werking van toeval op een voor de betrokkenen allesbepalend moment. Filmer Appel koos Breiviks moordpartij op het Noorse eilandje Utøya, en compileerde uit getuigenverklaringen een zowel wrange als relativerende film over het (nood)lot. BB

3. The Queen of Versailles (Lauren Greenfield) ****
Je bent miljardair, op papier. De timeshare king noemen ze je, vanwege je vakantieappartementenimperium. Voor jezelf, je trophy wife (miss Florida 1995) en acht kinderen laat je het paleis van Versailles nabouwen in de VS - het duurste huis van het land. Iemand wil dat filmen. Je zegt ja. Dan komt de crisis. Je verkoopt je vliegtuig en staakt de bouw, maar de banken zijn hongerig en je vrouw is ernstig koopziek. En de camera blijft filmen. BB

4. First Cousin Once Removed (Alan Berliner) *****
De uitzonderlijk effectief gefilmde aftakeling van een alzheimerpatiënt
Edwin Honig, ooit een dichter en vertaler van naam. Tevens achterneef en mentor van filmer Alan Berliner, die met zijn camera en door zijn ondervragingstechniek een poëtisch inzicht biedt in de raadselachtige werking van het geheugenrestant van zijn familielid. Een liefdevol én snoeihard portret. BB

5. The Imposter (Bart Layton) ****
Ronduit bizarre documentaire thriller over veroordeelde Franse identiteitendief en serie-imitator Frédéric Bourbon, die uit de doeken doet hoe hij een Texaans gezin (en de Amerikaanse autoriteiten) wist aan te praten dat hij hun jarenlang vermiste zoon en broer was. Zeven jaar ouder, andere kleur ogen en met Spaans accent - toch lijkt iedereen hem te geloven. Huiveringwekkend. BB

6. Miss Nikki & the Tiger Girls (Juliet Lamont) ****
Ook in Birma dromen tienermeisjes van een zangcarrière en bestaan als sexy popgodin. Voeg een gehaaide westerse producent toe, een hongerig (mannelijk) publiek en je hebt een hit. Of bijna dan. Over de loodzware weg naar succes van Birma's eerste meidengroep, en de worsteling met de nieuw verworven vrijheid onder de militaire dictatuur. BB

7. The End of Time (Peter Mettler) ****
Mettler reisde de wereld over om het fenomeen tijd te vatten: van de Zwitserse deeltjesversneller naar de laatste bewoner van een vulkaaneiland. Niet alles lijkt relevant, maar uiteindelijk laat de lappendeken van magistrale beelden het tijdsbesef van de toeschouwer zelf wankelen. KT

8. Informant (Jamie Meltzer) ****
Het bizarre relaas van Brandon Darby, die van linkse activist transformeerde tot informant voor de FBI en knuffeldier van de Tea Party. De film bestaat voornamelijk uit pratende hoofden en wat knullig nagespeelde scènes, maar Meltzer zet de diverse stemmen zo sterk tegen elkaar af, dat een thrillerachtige spanning ontstaat. KT

Beeld de Volkskrant

9. Leviathan (Lucien Castaing-Taylor, Verena Paravel) *****
Extreem indringend, woordloos portret van het harde leven op een vissersboot. De makers plaatsten hun cameraatjes op de helmen van de vissers, in de netten en diep in het dek, of gooiden ze met het afval de zee in. Weerzinwekkend, tragisch en geestverruimend. KT

10. Mozart and Munchies (Marie Lundberg) ***
Ontroerend portret van de hoogbejaarde, manisch-depressieve concertpianiste Ann-Mari Froier, die een veelbelovende carrière misliep door haar ziekte, maar nog één keer een concert van Mozart wil spelen. Lundberg stelt zich gedienstig op, de 87-jarige blijft een genot om naar te kijken. KT

11. No Man's Zone (Toshi Fujiwara) ****
Onthutsende dwaaltocht door het rampgebied van Fukushima. De
voice-over en opdringerige muziek klinken soms geforceerd pretentieus bij de apocalyptische beelden; des te aangrijpender zijn de sobere getuigenissen van geëvacueerde bewoners, of het bejaarde echtpaar dat naar de plaats gaat waar hun huis ooit stond. KT

12. Room 237 (Rodney Ascher) *****
Verslavende hommage aan Stanley Kubricks The Shining en aan de geobsedeerde fans die werkelijk alles in de film zien: de Holocaust,
Kubricks enscenering van de maanlanding, het kan niet op. Ascher
volgt hun interpretaties nauwgezet, en zo blijkt The Shining inderdaad
veel meer geheimen te hebben dan gedacht. KT

13. Summer with Anton (Jasna Krajinovic) ****
Vloeiend verteld portret van een Russische jongen die op harde wijze afscheid neemt van zijn jeugd. De 12-jarige Anton, die bij zijn oma woont, gaat tijdens de zomervakantie op kamp bij het leger. Dat betekent: zware oefeningen, tucht en een dieet van misselijkmakende propagandafilms. Waardoor het allerminst een onschuldig potje soldaatje spelen wordt. KT

14. Tomorrow (Andrey Gryazev) ****
Wie zijn ze nu eigenlijk, de mannen en vrouwen die zich als het collectief Voina bezighouden met winkeldiefstal en het omvergooien van politieauto's? Marginalen of maatschappijkritische kunstenaars? Het oordeel is aan de kijker. Tegelijkertijd laat deze kale documentaire zien dat hedendaags Rusland een keiharde, absurde politiestaat geworden is. KT

15. Harry Dean Stanton: Partly Fiction (Sophie Huber) ****
Prachtig, ingetogen en muzikaal portret van acteur Harry Dean
Stanton, 86 jaar en nog altijd actief. Regisseurs als Wim Wenders (Paris, Texas) en David Lynch (Inland Empire) vertellen over hun vriend, maar het is vooral Stanton zelf - weinig spraakzaam en toch openhartig - die indruk maakt. PK

16. Housemaids (Gabriel Mascaro) ****
Veel Brazilianen hebben een dienstmeid. De banden tussen families en hun dienstmeid voeren vaak terug tot de koloniale tijd; de huidige huishoudsters stammen af van de slaven van toen. Deze zorgvuldige, vaak ontroerende documentaire combineert zeven portretten van huishoudsters, die gemaakt zijn door de kinderen uit het gezin waar ze werken. PK

17. Camp 14: Total Control Zone (Marc Wiese) ****
Het gruwelijke relaas van Shin Dong-Huyk, die werd geboren in
een Noord-Koreaans strafkamp en op zijn 23ste wist te ontsnappen.
Regisseur Wiese gebruikt animaties en interviews met voormalig kampbewakers om Shins verhaal kracht bij te zetten. De kalme, trefzekere stijl van de documentaire versterkt de schokkende inhoud. PK

18. 56Up (Michael Apted) ****
Sinds 1964 worden ze om de zeven jaar opgezocht en gefilmd, de deelnemers aan Michael Apteds befaamde documentairereeks die begon als 7Up. In dit nieuwste deel zijn ze 56. Nog altijd werkt de formule: het blijft fascinerend om Neil, Tony, Suzy en de anderen een leven lang te volgen. PK

19. Born in the USSR: 28Up (Sergej Mirosjnichenko) ****
De Russische evenknie van de bekende Britse documentairereeks
volgt eveneens verschillende mensen vanaf 7-jarige leeftijd. Inmiddels zijn zij 28; hun levens beginnen vorm te krijgen. Onvermijdelijk zijn de verhalen uit diverse hoeken van de voormalige Sovjet-Unie heftiger en schokkender dan die van hun Britse tegenhangers. PK

20. The King - Jari Litmanen (Arto Koskinen) ***
De documentaire is niet bijzonder knap gemaakt. Maar wat maakt het
uit? Het gaat over Jari Litmanen, held van Ajax en Finland. Verplichte kost voor alle fans van de voetballer, en dat zijn er veel; niet voor niets werden in Nederland sinds de jaren negentig 1.587 baby's Jari genoemd. PK

21. The Fruit Hunters (Yung Chang) *****
De lyrische stijl waarmee de Chinese cineast Yung Chang leden van een gezelschap fruitfanatici in beeld brengt, doet denken aan de beeldtaal van Terrence Malick. 'Als ik naar fruit kijk voel ik mij bijna...opgewonden.' Tegelijk is deze grappige, schitterend gefilmde en hoogst originele prent een warm pleidooi voor (culinaire) ontdekkingen. BJB

22. Men at Lunch (Seán Ó Cualáin) ****
Overbekend beeld: elf staalwerkers lunchen ontspannen op een balk van de RCA-wolkenkrabber-in-aanbouw op het Rockefeller Center in New York, honderden meters boven de grond. Men at Lunch onderzoekt de mysterieuze achtergrond van de foto en komt tot een optimistische geschiedenisles. BJB

23. Trains of Thought (Timo Novotny) ****
In zes wereldsteden zoekt Trains of Thought naar de ziel van de bewoners in de gigantische metrostelsels. Vol mooie anekdotes en meditatief voorbij schietende lichtjes. Dat Novotny soms wat clichébevestigend te werk gaat (zelfmoord op de lijn in Tokio, diversiteit in New York) is hem gauw vergeven. BJB

24. (The House I Live In (Eugene Jarecki) ***
Deze frontale aanval op de door president Nixon geïnitieerde war on
drugs heeft geen voorstanders van legalisering nodig om een eindeloze reeks gaten in de verdediging van het Amerikaanse antidrugsbeleid te schieten. Overtuigt in zijn zoektocht naar de wortels van de drugsproblematiek, maar schuwt het grote gebaar
niet. BJB

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden