De Volkskrant telt weinig ik-tikkers

De Volkskrant van zaterdag 23 december stond grotendeels in het teken van De grenzen van Ik. Vanuit diverse invalshoeken werd ingegaan op de vraag of individualisering in de samenleving te ver is doorgeschoten....

De journalistiek lijdt onder het 'ik-virus'; het gebruik van de woorden 'ik' of 'wij'. Een manier van de schrijver om de aandacht op zichzelf te vestigen. Meestal volstrekt overbodig, slechts een vorm van ijdelheid. Voor de lezer is de ik-tikker vaak een hinderpaal tussen hem en de tekst. De auteur van het stuk vindt zich zo belangrijk dat hij zich tussen het artikel en zijn publiek in meent te moeten wringen.

Ook de Volkskrant kent ik-tikkers. 'Maar het zijn er veel minder dan ik dacht', zegt Lotte Boot. Zij onderzocht voor haar scriptie aan de School voor de Journalistiek in Utrecht het ik-virus. Haar conclusie: ook de Nederlandse kwaliteitspers is geïnfecteerd door het virus. Twee weken ploos zij de Volkskrant erop na. Het viel mee, vertelde zij vorige week op een bijeenkomst met de redactie. 'Geen grote ego's. Het woord ik wordt zelden gebruikt, wij is wat populairder.'

Het nieuwe stijlboek van de Volkskrant is helder over het ik-virus. 'We maken geen gebruik van de ik-vorm, tenzij het gebruik ervan voor de loop van het verhaal functioneel is. Bij recensies en andere persoonlijk getinte beschouwingen maakt de ondertekening duidelijk wie iets te berde brengt. Een nadrukkelijk gebruik van de ik-vorm plaatst de verslaggever te veel op de voorgrond en maakt een ijdele indruk.'

De ik-tikkers bij deze krant zijn doorgaans columnist. Zij hebben in hun eigen hoekje een grotere vrijheid dan de doorsnee verslaggever. De columnist wordt juist geworven vanwege zijn authentieke persoonlijke mening. Van hem/haar wordt een eigen opinie verwacht, deelname aan het publieke debat. Provocaties zijn welkom. Toch bestaan ook hier grenzen aan het ik.

Hoe functioneel zijn de columns van Jan Kuitenbrouwer in het Volkskrant Magazine waarin hij al negentien weken verslag doet van de verbouwing van zijn eigen huis? En waar ligt de grens van het 'ik' voor Stephan Sanders, die vooral zichzelf beschrijft?

Veel storender dan de ijdele columnist is de ijdele verslaggever, die vergeet dat hij de brenger van de boodschap is en niet het onderwerp. Hij hindert met zijn persoonlijke ontboezemingen correcte informatieoverdracht aan de lezer.

De goede professionele waarnemer is herkenbaar aan zijn objectiverend vermogen; de kunst om onder alle omstandigheden bewust te blijven van zijn subjectieve eigen inbreng en die te neutraliseren als dat nodig is. Dat lukt nooit helemaal. Pure objectiviteit bestaat immers niet. Maar het optikken van de eigen mening en gevoelens blijft bij hem beperkt tot de momenten waarop ze in breder verband relevant zijn.

Toen verslaggever Michel Maas tijdens de oorlog om Kosovo weken met het bevrijdingsleger UCK langs de frontlinie liep, beleefde hij angstige avonturen. Zo'n lange voettocht was voor hem moordend. Toch stipte hij in zijn verslagen die ontberingen slechts aan als ze een functie hadden. Zijn verhalen gingen niet over de pijnlijke voeten van Maas. Hij bleef op de achtergrond, zoals het moet. Als intermediair deed hij de buitenwereld verslag van de gruwelijke lokale situatie.

Dat vermogen is niet elke journalist gegeven. Persoonlijke problemen worden soms met grote vanzelfsprekendheid op de hele maatschappij geprojecteerd. Als enige afstand tot het onderwerp niet wordt gezien als een grote deugd, kan de lezer worden lastiggevallen met relatieproblemen van de auteur en laat-puberale moeilijkheden met ouders, dominee of pastoor.

Informatie die tien jaar terug werd toevertrouwd aan dagboek of familie-album wordt nu moeiteloos op straat gesmeten. Of honderdduizenden lezers daar op zitten te wachten is de vraag. Er is niets tegen een journalist met een sterk individueel bewustzijn, zolang dat leidt tot kritisch waarnemen en relativering van de persoonlijke belevenissen.

Conclusie van Lotte Boot: 'Ik-tikken vergroot niet de eerlijkheid in de journalistiek, evenmin als het de saaiheid wegneemt. Een toevlucht nemen tot ik-tikkerij is eerder een teken van onvermogen dan een bewijs van uitzonderlijk talent.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden