Interview Xander van Uffelen, onderzoekscoördinator bij de Volkskrant

De Volkskrant-enquête over rekeningrijden werd uitbesteed. Hoe werkt zoiets?

Rekeningrijden is geen taboe meer, bracht de Volkskrant dinsdag. Die conclusie kwam uit een onderzoek van I&O Research in opdracht van de krant. Waarom besteedt de krant zo’n onderzoek uit? En hoe werkt zoiets? Coördinator Alternatieve Onderzoeksmethoden Xander van Uffelen licht toe.

Verkeersopstopping op de A12. Beeld ANP

Waar kwam het idee voor een enquête over rekeningrijden vandaan?

‘We hadden het gevoel dat er in Nederland een politiek taboe rust op het onderwerp rekeningrijden. Aan de klimaattafels wordt het als maatregel eigenlijk nauwelijks genoemd, terwijl het wel een manier is om CO2-uitstoot terug te dringen. In België is er al een discussie gaande over de invoering ervan. In Duitsland is er een discussie over tolheffing en in Zweden en Londen is rekeningrijden al ingevoerd. Uit die context rees de vraag waarom we het er momenteel in Nederland niet over hebben.’

Jullie dachten dat de politiek de discussie over rekeningrijden ten onrechte vermeed.

‘Ja. Het deed ons denken aan de hypotheekrenteaftrekdiscussie tien jaar geleden, daar mocht toen ook niemand over praten. Daar hebben we destijds een enquête over gehouden, waaruit bleek dat een groot deel van de Nederlandse bevolking er niet zo’n punt van maakte om de hypotheekrenteaftrek aan te passen. We dachten dat dit ook weleens het geval kon zijn bij rekeningrijden.’

Waarom besloten jullie het onderzoek door een extern bureau te laten doen?

‘De mening van de Nederlandse bevolking peilen, is niet iets wat wij op een gedegen manier zelf kunnen doen. Als wij bijvoorbeeld meningen zouden peilen via onze site meet je alleen maar de mening van de persoon die toevallig op die site komt, en waarschijnlijk ook nog eens vooral van de mensen die al een mening hebben over het onderwerp. Dus wij dachten al snel: dat moeten we specialisten laten aanpakken.’

In reacties online is te zien dat mensen soms moeite hebben met de vertaling van ruim drieduizend (3.263) ondervraagden naar een conclusie over alle Nederlanders.

‘Drieduizend geënquêteerden is voor peilingen al veel. Als je het een beetje goed doet, kan je al vanaf vijfhonderd of zevenhonderd mensen behoorlijk betrouwbare resultaten behalen.’

In de verantwoording bij het artikel staat dat jullie de woorden ‘kilometerheffing’, ‘rekeningrijden’, ‘vlaktaks’, ‘ecotaks’ en ‘spitstaks’ niet gebruikt hebben. Waarom niet? Moet je niet gewoon het beestje bij de naam noemen?

‘Dat deden we mede op advies van de onderzoekers. Die termen hebben een negatieve connotatie gekregen. Als je die in de vraagstelling gebruikt, heb je een grotere kans dat mensen negatief over zo’n maatregel oordelen. Je wilt de geënquêteerden zo min mogelijk sturen, want hoe sturender je de vraag maakt, hoe minder betrouwbaar het antwoord. Je kan vragen: ‘Vindt u rekeningrijden een soort autootjes pesten?’, maar dan stuur je mensen richting een negatief oordeel over rekeningrijden. Als je zegt: ‘Vindt u het ook belangrijk dat we het milieu gaan steunen door vieze dieselauto’s te beboeten?’, ben je ook weer mensen aan het sturen. Dat wil je niet.

‘Dan is het beter om heel zakelijk te zeggen: er bestaat een systeem van wegen- en motorrijtuigenbelasting waarbij je elke elke maand een vast bedrag betaalt, of een systeem waarbij je 7 cent per kilometer betaalt. Welke heeft uw voorkeur? Dan krijg je de meest objectieve antwoorden. We zijn zeker een periode van anderhalve maand bezig geweest om die vragenlijst helemaal goed te krijgen.’

Een Telegraafjournalist suggereerde dinsdagochtend bij Goedemorgen Nederland dat de Volkskrant een pro-klimaatakkoord-agenda heeft waar dit onderzoek inpast. Is er sprake van een Volkskrant-bril bij zo’n onderzoek, hoe klein ook?

‘Eigenlijk moeten andere mensen dat beoordelen. Van tevoren hebben wij er rekening mee gehouden dat er kritiek kan komen. Vandaar dat wij proberen zo neutraal en zorgvuldig mogelijk te handelen. Naast de neutrale vraagstelling hebben we het nieuws dinsdag in de krant bewust heel zakelijk gepresenteerd en er zelf niet nog een draai aan gegeven.

Niettemin kunnen mensen altijd denken: waarom kies je dit onderwerp? Waarom ga je het niet over asielzoekers of het kinderpardon hebben? Op de onderwerpkeuze zou je kritiek kunnen hebben, daar zit de invloed. Maar we hebben vanwege een relevante journalistieke vraag dit onderwerp gekozen. 

‘Het enige dat je verder kan doen is het onderzoek zo transparant mogelijk behandelen. Daarom hebben we het hele onderzoeksrapport ook online gezet, inclusief alle vragen. Dan kan de lezer er vervolgens een eigen conclusie aan verbinden.’

Een ruime meerderheid van de Nederlanders wil de huidige wegenbelasting inruilen voor een vorm van rekeningrijden. Zelfs veelrijders (meer dan 30 duizend kilometer per jaar) en rechtse kiezers zijn overtuigd voorstander, blijkt uit een representatief onderzoek dat I&O Research heeft uitgevoerd in opdracht van de Volkskrant.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden