INTERVIEW

'De vitaliteit en levenslust van Amerikanen is onweerstaanbaar'

Zowel Eva Jinek als Eelco Bosch van Rosenthal maakte een serie over de Verenigde Staten. Waarom heeft het land hun hart gestolen en welke vooroordelen erover willen ze uit de wereld helpen?

De serie Droomland Amerika van Eelco Bosch van Rosenthal bespreekt de weggevallen zekerheden waaronder Amerikanen lijden. Eva Jinek koos in De Verenigde Staten van Eva voor een persoonlijkere benadering van haar geboorteland.Beeld Linda Stulic

Denkend aan Amerika zie ik...

EJ: 'Ruimte. Als je door Arizona rijdt, gaat het maar door, oeverloos, eindeloos.'

EBvR: 'Dat is ook wat ik miste toen ik drie jaar geleden terugkwam uit Washington.'

EJ: 'Het valt je direct op als je weer in Nederland bent, hoe de lucht boven op je hoofd zit.'

Eelco Bosch van Rosenthal (40) is verslaggever bij Nieuwsuur en valt soms in als presentator. Daarvoor was hij vijf jaar correspondent in Washington D.C. voor de NOS. Voor de VPRO maakte hij de nieuwe serie Droomland Amerika. 'Inspiratie is het boek The Unwinding van George Packer, het beste boek dat de laatste decennia over Amerika is geschreven. Dat gaat over alle zekerheden die zijn weggevallen: banen, het vertrouwen in politici en het idee dat je kinderen het beter zullen hebben dan jij.' Allemaal angsten die de keuze voor de volgende president in november zullen bepalen. Bosch van Rosenthal portretteerde acht gemeenschappen waar 'mensen harde klappen kregen', van Los Angeles en Silicon Valley tot Mississippi en de Texaans/Mexicaanse grens.

Eva Jinek (38) koos voor een persoonlijker aanpak. De presentator van de talkshow Jinek ging voor haar zesdelige reeks De Verenigde Staten van Eva (te zien bij KRO-NCRV) terug naar het land waar ze is geboren en de eerste elf jaar van haar leven doorbracht. Ze ging op zoek naar de verhalen van gewone Amerikanen - hun angsten voor en dromen over de toekomst - maar wilde ook kijken of het land uit haar jeugd nog bestaat. Jinek reed in 37 dagen van west naar oost. 'Het is een journalistieke roadtrip, maar zeker ook een persoonlijke reis.' Haar naam staat niet voor niets in de programmatitel.

De Verenigde Staten van Eva, vanaf 25/08 op donderdag, 22.20 uur, NPO1. Droomland Amerika van Eelco Bosch van Rosenthal, vanaf 11/09 elke zondag te zien, 20.15 uur, NPO2.

Er zijn veel programma's op tv waarin een presentator vanuit zijn of haar persoonlijke affiniteit een land verkent. Moet het persoonlijk zijn om te scoren?

EJ: 'Ik kon nu niet anders. Tot mijn 11de was ik Amerikaans, pas later besefte ik dat ik dat niet helemaal was. Ik kan dus niet teruggaan naar Tulsa en daar niet aan denken. Zo bezoeken we mijn ouderlijk huis, waar ik nooit was teruggeweest. Het was de Amerikaanse droom van mijn Tsjechische ouders om het daar te maken. Ik heb hun beste vriendin Gayle ontmoet, die hun destijds Engels heeft geleerd. Dankzij de brieven die zij al dertig jaar met Kerst stuurt, weet ik wie zij is. Als ik dan met haar ons huis bezoek, word ik daar emotioneel van. Ik heb zo veel gehuild in deze serie, ik heb mijn gevoel echt de vrije loop gelaten.'

EBvR: 'Ik ben daar natuurlijk niet geboren en heb er ook geen schoonfamilie, zoals Thomas Erdbrink heeft in het Iran dat hij ons in zijn serie liet zien. Maar ik kom wel al twintig jaar geregeld in de VS. Het gaat er vooral om dat je het land goed kent. Ik denk wel dat Eva en ik andere types zijn.'

Balen jullie dat er tegelijkertijd twee series over Amerika op de buis komen?

EJ: 'We wisten het wel van elkaar. We hebben het er zelfs over gehad, toen ik je tegenkwam...'

EBvR: 'Ik baal niet. Met de Amerikaanse verkiezingen weet je dat er allerlei programma's komen. Als we nou recht tegenover elkaar waren geprogrammeerd, had ik het jammer gevonden.'

Wat heeft jullie het meest verbaasd tijdens deze reis?

EBvR: 'Los Angeles is interessant, omdat het de eerste majority-minority-stad van Amerika is, waar meer dan 60 procent een migrantenachtergrond heeft. Het staat symbool voor een land dat van kleur verandert. Er trekken steenrijke Chinezen naartoe die een huis van 7 miljoen contant afrekenen. Buurtbewoners ageren tegen die zogenaamde McMansions, maar dan rijdt er een Chinees voorbij die roept dat Amerikanen gewoon jaloers zijn en dat ze harder moeten werken. Anderzijds heb ik een blank gezin ontmoet waarin een zakenman zijn kinderen om die reden naar een Chinese school stuurt. Je krijgt op die school niet slechts een paar uurtjes Chinese les; er wordt alleen Engels gesproken tijdens gym.'

EJ: 'In Dallas, stad van de oliemiljardairs, ben ik op een ranch geweest waar je op Zuid-Afrikaans wild kunt schieten. Giraffes, zebra's, het kan allemaal. Er zijn daar talloze ranches waar je dat kunt doen, omdat het klimaat vergelijkbaar is met Zuid-Afrika: perfect dus om die dieren te fokken.'

EBvR: 'Hier sla ik wel steil van achterover, dit wist ik niet.'

EJ: 'Maar als je Dallas uitrijdt, zie je onder de snelwegen kampen met honderden tenten, waar mensen rond brandende tonnen zitten. Zo'n absurd contrast binnen één stad. Zulke armoede kennen wij niet. Eén ding waarvan ik nu ben doordrongen, is hoe verwend wij zijn in Nederland.'

Wat vinden jullie inspirerend aan de Amerikaanse cultuur?

EJ: 'De vitaliteit en levenslust van de Amerikanen is onweerstaanbaar. Alle mensen die ik heb gesproken zijn zonder uitzondering teleurgesteld in Washington. Lang niet iedereen gaat het maken, maar toch voelen ze allemaal verantwoordelijkheid over hun lot.'

EBvR: 'En een enorme burgerzin. Alle grote veranderingen komen van onderop, zoals de homorechten en vroeger de burgerrechten voor zwarten.'

EJ: 'De wilskracht om te demonstreren en de overtuiging dat dat het verschil maakt. Dat heb ik in Nederland nooit gezien. Hier mopperen we vooral over dingen - en dat is het.'

EBvR: 'Maar door die burgerzin is het gapende gat tussen laagopgeleide, conservatieve Amerikanen en hoogopgeleide progressieven veel zichtbaarder geworden. Het zijn echt twee Amerika's.'

EJ: 'Het is een heel boos land geworden, dat herinner ik mij niet uit mijn jeugd. Er zijn mensen die überhaupt niet meer praten met mensen die anders denken dan zij. Die lezen alleen wat hun vrienden op Facebook plaatsen en luisteren alleen naar de radiozender die in hun straatje past.'

Beeld Linda Stulic

Dit wordt het tv-seizoen van de 'boze witte man', zei Jeroen Pauw onlangs in de VARA-gids. Eerst de Amerikaanse presidentsverkiezingen in november en dan onze Tweede Kamerverkiezingen in maart. Hoe zien jullie dat?

EBvR: 'Dat blijft zeker het thema, samen met de vluchtelingen. Al moet je het beeld van de boze witte man niet versimpelen. Achter die woede zit altijd meer, of het nu in Youngstown is in Amerika, waar een gedroomde fabriek nooit kwam, of hier in Geldermalsen, waar ze protesteerden tegen een AZC.'

EJ: 'Het is onze taak om al die facetten te laten zien en niet alleen een striptekening.'

EBvR: 'De karikatuur van de tokkie.'

Eva, vind je het niet jammer dat jij de Amerikaanse verkiezingen niet kan verslaan omdat Pauw dan op tv is?

'Natuurlijk had ik dat leuk gevonden om te doen, maar ik mag nu voor het radioprogramma De Ochtend de laatste twee weken van de verkiezingen verslaan vanuit New York.'

Pauw en Jinek gaan elkaar nu iedere drie maanden afwisselen, zonder zomerstop. Wie doet de Tweede Kamerverkiezingen?

'Ik ga twee weken samen met Jeroen presenteren, we weten alleen nog niet waar. We moeten de details nog uitwerken. Het is geen geheim dat ik samen met Jeroen een talkshow wilde presenteren, maar dat wilde hij niet na Pauw & Witteman. Ik zou het nu ook niet meer vast samen willen doen, maar dit vind ik heel leuk.'

En als jullie samen 2 miljoen kijkers trekken. Krijgt de samenwerking dan een vervolg?

'Twaalf maanden per jaar Pauw en Jinek - tegelijk? My God! Wil je dat ik de 40 niet haal?'

Waarom volgen Nederlanders de Amerikaanse verkiezingen eigenlijk met zo veel passie?

EJ: 'Alles wat er is gebeurd in deze verkiezing was niet voorspeld. De werkelijkheid overstijgt de satire. Het is ook een historische verkiezing, in de zin dat beide kandidaten intens worden gehaat.'

EBvR: 'Trump heeft deze verkiezing in een kermis veranderd, dat vinden mensen vermakelijk. Door Bush kreeg Amerika een negatief imago: het land van de cowboys. Dankzij Obama werd dat beeld wat positiever en door Trump zien veel mensen hun vooroordelen over Amerika weer bevestigd.'

Wie gaat er winnen? Eelco, jij schreef in een stuk voor deze krant dat je Trump had onderschat.

EJ: 'Wij allemaal. Wie was die columnist die zijn krant had opgegeten?'

EBvR: 'Dana Milbank van The Washington Post. Ik heb na de voorverkiezingen gezegd dat ik niet meer ga voorspellen, maar alles wijst op een overwinning van Clinton.'

EJ: 'Ik wil niet uitsluiten dat Trump wint, maar ik verwacht het niet.'

EBvR: 'Luister, Trump won 13 miljoen stemmen bij de voorverkiezingen, maar hij heeft er 65 à 70 miljoen nodig in november. Hij moet dus pakweg vijf keer zo veel stemmen halen als toen.'

EJ: 'Ook onder groepen die hij ernstig heeft beledigd.'

EBvR: 'Precies. Het is ook al decennia zo dat de kandidaat die na de conventies op voorsprong staat in de peilingen ook wint. Aan de andere kant: minder dan de helft van de Amerikanen gaat naar de stembus. Als Trump al die thuisblijvers weet op te trommelen... Maar die kans lijkt me klein.'

Remigreren?

Eelco Bosch van Rosenthal zou best weer in Amerika kunnen wonen, in de hypothetische situatie dat de NOS hem er weer naartoe stuurt. 'Een strandhuis in Los Angeles, dat lijkt me wel wat.' Eva Jinek zou ook kunnen remigreren. 'Met plezier. Maar ik zou het nu niet doen, omdat ik mijn ouders, broer en schoonzus niet wil achterlaten, en mijn neefje van 1. Mijn carrière houdt me ook hier. Maar als ik een parallel leven zou hebben, zou ik zo gaan. Ik wil wel een tijdje in Californië wonen en natuurlijk in New York. Of Charleston in South Carolina: warm, anders, exotisch.'

Dus als Trump wint, eten jullie dit interview op?

EJ: 'Dan eten wij jouw iPhone op - in zijn geheel.'

Als Amerika-kenners horen jullie vast veel tenenkrommende vooroordelen over het land. Zijn jullie documentaires een manier om die recht te zetten?

EJ: 'Toen ik als kind naar Nederland kwam, heb ik Amerika lang verdedigd, met volle overtuiging. Ik was verbaasd dat mensen dachten dat alle Amerikanen dik en dom zijn. Dat was echt een cultuurshock. Durf dan nog maar eens te zeggen dat je trots bent op je Amerikaanse nationaliteit. Dus op een gegeven moment hield ik daarmee op. Maar na deze reis heb ik de handschoen weer opgenomen. Ondanks alle problemen geloven Amerikanen dat ze in het beste land ter wereld wonen. Die trots moet je koesteren, dus dat doe ik ook.'

EBvR: 'Het is niet aan mij om het land te verdedigen. Ik ging er vooral naartoe met de bedoeling kijkers meer te vertellen, bijvoorbeeld over de problemen in de zwarte binnensteden. Meer dan je in een Nieuwsuur-item van zeven minuten kunt doen. Het was een journalistieke verkenning, geen missie.'

EJ: 'Ik heb geleerd dat het in Amerika langer duurt voor ik iemand kan plaatsen, of ik kan vloeken in zijn bijzijn of een grap kan maken over God. Het is dus niet zo zwart-wit. Toch heeft iedereen altijd zijn mening klaar over Amerika. Dat mag, maar als iemand er niet is geweest, ga ik de discussie niet aan.'

EBvR: 'Denk je na het maken van deze serie dat je Amerikaanser bent dan je van tevoren dacht?'

EJ: 'Ik hou meer van Amerika dan ik dacht. En ik ben er trots op dat ik naast mijn Nederlandse paspoort ook een Amerikaans paspoort heb. Dat zal ik niet meer voor me houden.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden