De vitale mens

De eerste minuten van het nieuwe jaar zijn voor mij altijd de eenzaamste. Ik heb namelijk een hekel aan vuurwerk....

Ook de volgende ochtend heb ik altijd een paar moeilijke momenten. Op Teletekst neem ik de schade op. Dit jaar vonden zo’n 2.500 incidenten plaats, ruim 900 mensen werden gearresteerd en hulpverleners werden 140 keer aangevallen. Niettemin sprak de politie van een ‘beheersbare’ nacht. Zo stelt de jaarwisseling elk jaar mijn optimistisch mensbeeld op de proef. Ik geloof in de waarde van een vrije, individualistische samenleving, maar waarom wordt die zo vaak ontsierd door incidenten?

In het onlangs verschenen boek De grenzeloze generatie van Frits Spangenberg en Martijn Lampert staat een interessant interview met de filosoof Gabriël van den Brink. De samenleving heeft een ontwikkeling doorgemaakt van het sacrale, via het sociale naar het vitale, aldus Van den Brink. Tijdens de verzuiling werd het individu in toom gehouden door een streng religieus regime. Toen de dominees en pastoors van hun voetstuk werden gestoten, nam het sociale korte tijd hun plaats.

Het streven naar een betere wereld werd met bijna religieuze ijver ter hand genomen. Sinds de jaren tachtig heeft het sociale steeds meer plaats gemaakt voor het vitale, betoogt Van den Brink. De samenleving als geheel geeft geen betekenis meer aan het leven. Het individu wil zichzelf ontplooien, zich uitleven, ‘uit zijn dak gaan’. De moderne burger heeft daarom een hekel aan grenzen. ‘We zijn zo vol van onszelf dat de anderen ons bij het minste of geringste dwars zitten’, aldus Van den Brink.

Het vitale verklaart waarom mensen compromisloos feest willen vieren. Maar het verklaart ook waarom veel burgers zo bang zijn voor de ordeverstoringen die daarmee gepaard gaan. Waarschijnlijk is het geweld rond de jaarwisseling wel toegenomen, maar ook vroeger was het vaak onrustig. De sacrale en sociale werelden boden echter een kader, waarin burgers geloofden het individu te kunnen begrenzen en de wereld te verbeteren, waardoor zij met een zeker optimisme naar de toekomst keken.

Het verdwijnen van deze kaders is als een bevrijding gevierd. Maar de vitale mens wordt teruggeworpen op zichzelf en een handjevol dierbaren. Mensen worden bang als zij geloven dat zij geen greep meer hebben op de samenleving. Dan wordt een onrustige jaarwisseling niet iets ‘wat er nu eenmaal bij hoort’ – zoals twintig jaar geleden werd gezegd – maar de zoveelste voorbode van de naderende ondergang.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.