De visstick in Oost-Europa is minder vissig, zit daar een complot achter?

Regeringsleiders klagen over dubbele standaarden in de EU

Wat Hongaren en Tsjechen in de supermarkt kopen is minder smeuïg, minder boterig, minder knapperig, kortom minder lekker dan wat we hier in het Westen voorgeschoteld krijgen. Zit daar een complot achter?

András Honyek Spar-klant in Boedapest Foto Foto: Marcel Wogram

De Hongaar is een praktisch mens. Laat hem met een winkelwagentje los tussen de schappen van de Aldi in Boedapest, en hij plukt met de ogen dicht het goedkoopste product ertussenuit. Leg je oor maar te luisteren bij Ronald Nogyikwai (45), fastfoodwinkeleigenaar van beroep. In zijn winkelwagen ligt een grote pot huismerk chocopasta. 'Die is goedkoper dan Nutella.'

Het gaat om de prijs, zegt Nogyikwai, niet om de kwaliteit, al is daar volgens hem niets mis mee. Kom bij de opgewekte man dus niet aan met het idee dat de Nutella in Hongarije minder romig is dan in buurland Oostenrijk. Dat Hongaren een loer gedraaid worden door grote multinationals zoals Nutella. 'Pure bullshit vind ik dat, verspreid door de idiote Hongaarse regering', grinnikt Nogyikwai. 'De producten hier zijn net zo goed als in het buitenland.'

Dat is niet hoe de meeste regeringsleiders in Midden- en Oost-Europa ertegenaan kijken. Door de diplomatieke kanalen naar Brussel klotst woede over wat 'Oost' ziet als dubbele standaarden.

Wat blijkt: universitaire onderzoeken wijzen uit dat de boterkoekjes in Polen minder boterig zijn dan die in Duitsland, terwijl de vissticks in Hongarije en Slowakije 7 procent minder vis bevatten dan die in Oostenrijk. In Duitsland gaat er palmolie in de Lays-chips, in plaats van bakboter. Op de ingrediëntenlijst na zijn de verpakkingen identiek.

De Tsjechische minister van Landbouw foeterde dat de Oost-Europeanen niet langer 'Europa's vuilnisbak' willen zijn. Op een persconferentie hield hij demonstratief twee pakken vissticks in de lucht: één Duits, één Tsjechisch. Janos Lazar, kabinetschef van premier Orbán (Hongarije), sprak van 'het grootste schandaal in de recente geschiedenis.'

Met 'voedsel-apartheid' deed de Bulgaarse premier Borissov daar nog een schepje bovenop.

Vissticks.

Het past allemaal bij een groeiend sentiment in 'Oost' dat zich laat vertalen als: jullie in het Westen behandelen ons als tweederangslidstaten. Na de (mislukte) herverdeling van vluchtelingen, Macrons nieuwe detacheringsrichtlijnen en het conflict van Timmermans met Polen over de rechtsstaat, zijn er nu de inferieure vissticks van Praag. 88 procent van de Tsjechen zegt zich te storen aan de dubbele standaarden.

Op een formele klacht van het landenblok Visegrad-4 (Polen, Hongarije, Slowakije en Tsjechië) antwoordde Europese Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker dat zijn ambtenaren consumentenorganisaties in Europa gaan helpen om 'illegale praktijken' op de voedselmarkt tegen te gaan. 'Er bestaan geen tweederangsburgers', suste Juncker. Vandaag zal hij in zijn jaarlijkse 'Troonrede' maatregelen afkondigen om uitgebreidere inspecties mogelijk te maken.

Hier is iets ernstigs aan de hand, zou je denken, al wordt die indruk gelogenstraft wanneer je winkelende Hongaren in Boedapest aan de tand voelt. 'Ik heb de Nutella in Parijs geproefd', zegt Aldi-klant Zsolt Somogyi (43). 'Geen enkel verschil.' András Honyek (33), stiefelend door een Spar-supermarkt, wil niet somberen. 'Ik kom regelmatig in Oostenrijk. Ik heb nog nooit een verschil geproefd met de producten hier. Ik denk dat ze vooral een stok zoeken om de EU mee te slaan.'

Vraagtekens hebben ze ook over het bewijs. Een test in opdracht van de Hongaarse regering wees verschillen aan in 11 van de 39 geteste producten, in enkele gevallen zelfs in het voordeel van de Hongaarse klant. 'Volstrekt niet overtuigend', oordeelde de Hongaarse nieuwswebsite Index.

De multinationals op hun beurt verweren zich met een simpel argument: verschillende landen hebben verschillende smaken. Oké, in sommige frisdranken zit fructosesiroop (Tsjechië) in plaats van suiker (Duitsland). Maar, zo zei een vertegenwoordiger van Coca-Cola, ook de Amerikaanse en Spaanse markt krijgen de 'inferieure' variant met fructose.

Een ander argument gaat over de kosten. Tsjechen en Polen hebben nu eenmaal minder te besteden, klinkt het bij voedselproducenten, dus natuurlijk gaan er goedkopere ingrediënten bij.

Ronald Nogyikwai Aldi-klant in Boedapest Foto Foto: Marcel Wogram

Olga Sehnalová, een Tsjechische Europarlementariër, probeert het thema sinds 2012 op de EU-agenda te krijgen. Ze gaf opdracht tot twee smaaktesten, en zag haar vermoedens bevestigd. 'Het gaat niet alleen om voedsel', vertelt ze over de telefoon. 'In de waspoeder die Kroaten krijgen, zit minder werkzame stof. Burgers in Oost-Europa worden misleid en bedrogen.'

Waarom multinationals dat zouden doen? Eén woord, antwoordt Sehnalová: winst. Inferieure ingrediënten, dat betekent: grotere winstmarges.

Dus waar blijft de volkswoede? In Boedapest moet je die met een loep zoeken. In een biologisch winkeltje aan de brede Múzeum-boulevard vertelt Zoltán (41) dat hij voor een internationale tabaksfabrikant werkt - vandaar alleen een voornaam. 'Wij produceren andere sigaretten voor de Duitse markt dan voor Hongaren. De filters zijn anders en de hoeveelheid tabak ook. Consumenten willen per land iets anders.' Het echte probleem is volgens hem dat de regering-Orbán het gemunt heeft op multinationals. 'Die concurreren de kleine Hongaarse kruideniers weg.'

Inderdaad maakt Orbán er een nummer van het internationale kapitaal aan te pakken. Zijn doel: een Hongaars meerderheidsbelang in bankwezen, media, energiesector en detailhandel. In 2015 verbood Orbáns regering winkels van meer dan 200 vierkante meter open te gaan op zondag; dat was voorbehouden aan kleine - Hongaarse - familiebedrijven. Vorig jaar werd de wet na stevige kritiek weer ingetrokken. Hongaarse belastingmaatregelen die multinationals onevenredig hard troffen, werden door de Europese Commissie afgeschoten.

In de markthallen en supermarkten van Boedapest hebben ze de trucs van de regering-Orbán leren doorzien. 'Het maakt de regering niet uit of de bevolking het een probleem vindt', knipoogt een 57-jarige theatermaker die niet met zijn naam in de krant wel. 'Ze wil vooral druk uitoefenen op de EU.'

Hongaarse studie

Deze zomer verscheen een studie, geïnitieerd door de Hongaarse voedsel- en warenautoriteit (die onder de regering valt), waarin binnenlandse producten werden vergeleken met westerse (specifiek Duitse) producten. Hier enkele voorbeelden.

Knorr Knoflook-crèmesoep

Hongarije

Ingrediënten: Aardappelzetmeel, broodje 20% (wit brood (tarwemeel, zout, gist, koolzaadolie), palmolie, anti-oxidanten (rozemarijnextracten),
palmboter, glucosestroop, gist extract, knoflook poeder 5.4%, gejodeerd
zout, zout, suiker, prei, melkproteïne, peterselie 0,5%
maltodextrine, fructose, sojasaus (soja, tarwe), aroma's.

Verpakking / Prijs: 18 g / 135 Ft (0,43 €)

Duitsland

Ingrediënten: Aardappelzetmeel, 20% broodjes (tarwemeel, palmolie,
koolzaadolie), zout, gist, anti-oxidanten (rozemarijnextract),
palmboter, glucosestroop, gist extract, 5,4% knoflook, goed-
zout, zout, suiker, 2% prei, melk eiwit, peterselie,
maltodextrine, fructose, sojasaus (soja, tarwe), aroma's.

Verpakking / Prijs
42 g (3 stuks) / 1,39 €

Opmerkingen van de onderzoekers:
Het buitenlandse product bevat meer groene kruiden en meer intense geur dan het Hongaarseproduct. Het Hongaarse product is dikker dan het buitenlandse product. De kruiden van hetbuitenlandse product komen uit 'duurzame bronnen'. In het Hongaars staat dit niet aangegeven.

Pepsi
Koolzuurhoudende frisdrank

Tsjechië
Ingrediënten:Water, fructose glucosesiroop, kooldioxide, kleurstoffen: karamel (E150d), fosforzuur, cafeïne, natuurlijke aroma's.

Inhoud / Prijs 1,75 l / 299 Ft (0,97 €)

Duitsland
Ingrediënten:Water, suiker, koolzuur, kleurstof E150d, fosforzuur,
aroma (cafeïne).

Inhoud / Prijs: 1,5 l / 1,29 €

Opmerking van de onderzoekers:
Verschil tussen ingrediënten: buitenlands product bevat suiker, het Hongaarse product bevat fructose glucosestroop.

Carloni Mozzarella Pizza
Vettig, zacht, gebakken kaas, vacuum-verpakt

Hongarije
Ingrediënten:Gepasteuriseerde melk, eet zout, eet zuur: citroenzuur, microbiologisch stremsel.

Inhoud / Prijs: 400 g / 398 Ft (1,29 €)

Duitsland
vol vet, uit gepasteuriseerde melk

Ingrediënten:
Melk, zout, citroenzuur.

Verpakking / Prijs:
400 g / 1,79 €

Opmerking van de onderzoekers:
Sensorisch verschil: het Hongaarse product is zachter dan het buitenlandse product.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.