De vijf bedroevendste conclusies van de ict-commissie

Zodra de overheid met ict te maken krijgt, blijkt ze volstrekt niet in staat om beleid uit te voeren zonder miljarden te verspillen. De parlementaire commissie-Elias wil daarom nieuwe plannen op haalbaarheid laten toetsen door een onafhankelijk orgaan - met de macht om veranderingen tegen te houden. Hieronder de vijf belangrijkste conclusies uit het eindrapport van de commissie.

Tweede Kamervoorzitter Anouchka van Miltenburg (rechts) neemt het eindrapport in ontvangst uit handen van commissievoorzitter Ton Elias (VVD). Beeld anp

1. Gebrek aan realiteitszin

Grote, moderne veranderingen krijgen vrijwel onvermijdelijk te maken met de alomtegenwoordige ICT. Net als elke technologie heeft die zijn beperkingen en kosten, maar politici begrijpen deze niet en willen ze niet begrijpen. Kamerleden komen met onrealistische eisen, ministers doen toezeggingen die ze niet waar kunnen maken, ambtenaren durven vervolgens geen 'nee' te zeggen en de enkele welwillende ICT-leverancier die de overheid durft te waarschuwen voor problemen, wordt genegeerd.

Om megalomane projecten een halt toe te roepen wil de commissie dat een team van onafhankelijke experts, dat rapporteert aan de premier, elk project van meer dan 5 miljoen euro op basis van vaste criteria gaat toetsen. Het nieuwe 'Bureau ICT-toetsing' (BIT) moet controleren of de overheid wel helder heeft wat ze met een project wil bereiken, of dit technisch haalbaar is en of de kosten goed zijn onderbouwd. Als dit niet zo is, kunnen de plannen worden tegengehouden.

De invoer van de omstreden ov-chipkaart is één van de voorbeelden van falend ICT-beleid die door de commissie werd onderzocht. Beeld anp

2. Gebrek aan kennis

De overheid heeft onvoldoende kennis in huis om grote en risicovolle ict-projecten te sturen. Hoge ambtenaren zijn 'onbewust onbekwaam', ofwel: ze hebben geen idee hoeveel kennis ze eigenlijk ontberen. Daarnaast heeft de overheid onvoldoende echte experts in dienst. Het rapport spreekt van een 'bijna onoverbrugbare kloof' tussen ict- en beleidsafdelingen.

Daarom moet de overheid meer ict-experts zoeken, een centraal opleidingsprogramma starten voor interne medewerkers en ict een vast onderdeel maken van de training van rijksambtenaren.

Ton Elias (R) met achter hem Johan Remkes, die als minister van Binnenlandse Zaken verantwoordelijk voor het systeem C2000, dat werd gebruikt voor het onderzoek. Beeld anp

3. Perverse prikkels

De ict-aanbestedingstrajecten van de overheid bevatten perverse prikkels. Ambtenaren denken het beter te weten dan de ict-leveranciers en geven deze te specifieke en vaak onmogelijke opdrachten mee. Wanneer de afspraken niet haalbaar blijken leidt dit tot extra werkuren voor de leverancier en daarmee hogere kosten voor de overheid, waarna in het geheim wordt geschikt - vaak met nonchalance over de hoogte van de bedrage.

Volgens het rapport zouden ambtenaren de technische details van aanbestedingen aan de leverancier moeten overlaten en getekende contracten vaker gebruiken om gemaakte afspraken daadwerkelijk te laten naleven.

De tijdelijke commissie ICT (VLNR) Paul van Meenen (D66), Manon Fokke (pvda), Ton Elias (VVD), Hanke Bruins-Slot (CDA) en Paul Ulenbelt (SP) poseert met Kamervoorzitter Anouchka van Miltenburg (3e R). Beeld anp

4. Onbestuurbaarheid

De verantwoordelijkheid voor de sturing van ict-projecten is versnipperd. Wanneer iedereen verantwoordelijk is, neemt niemand verantwoordelijkheid, en dat is bij de overheid de norm. Voor het projectmanagent wordt geen deskundig personeel ingezet, en bestuurders zijn marginaal betrokken en worden slecht over de projecten geïnformeerd.

De commissie-Elias adviseert om altijd één persoon uit de ambtelijke top eindverantwoordelijk te maken voor een project, resultaatafspraken te maken met betrokken leveranciers en ambtenaren, en hen af te rekenen op het resultaat van het project.

Ton Elias. Beeld anp

5. Geen inzicht in kosten

In de politiek is geen overkoepelend gezag over ict-projecten. De ict-portefeuille is verdeeld over vier verschillende ministers, en het geheel van instanties dat zich met het onderwerp bezig houdt is chaotisch en onoverzichtelijk. Hierdoor is het niet alleen onmogelijk om projecten onder controle te krijgen, maar ook om te bepalen hoeveel geld precies verloren gaat door mislukte projecten. De commissie vindt 1 à 5 miljard euro echter een veilige schatting.

Het rapport raadt daarom aan de verantwoordelijkheid voor het ICT-beleid te centraliseren en de ICT-portefeuille onder te brengen bij één enkele minister, die de kosten en baten van projecten inzichtelijk moet maken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.