De vijanden van de vermoorde Wit-Russische journalist

Pavel Sheremet, de Wit-Russische journalist die woensdag in Kiev door een bomaanslag om het leven kwam, was een van de bekendste journalisten van Rusland, Oekraïne en Wit-Rusland, maar in alle drie de landen had hij ook vijanden. Zoveel zelfs, dat sommigen betwijfelen of de Oekraïense autoriteiten ooit de daders te pakken zullen krijgen.

Pavel Sheremet.Beeld afp

De 44-jarige journalist kwam woensdagochtend om het leven toen er een bom ontplofte onder de auto waarin hij op weg was naar een radiostudio in Kiev. Dat het om een aanslag ging, was meteen duidelijk. Maar heel misschien was de bom ook bedoeld voor Olena Prytoela, zijn vriendin en tevens de eigenaresse van de website Oekraïnska Pravda waarvoor Sheremet werkte. De meesten van zijn collega's denken echter dat Sheremet het doelwit was. De afgelopen tijd klaagde hij herhaaldelijk dat hij het gevoel had dat hij werd gevolgd.

De eerste grote vijand die Sheremet in zijn loopbaan als journalist maakte was de Wit-Russische president Aleksandr Loekasjenko, die al een jaar na zijn aantreden in 1994 genoeg had van het kritische politieke programma Prospekt dat Sheremet op de Wit-Russische televisie presenteerde. Loekasjenko verbood het programma en liet de lastige journalist in 1997 wegens 'illegale grensoverschrijding' oppakken, toen Sheremet een reportage over smokkelpraktijken maakte. Hij werd tot drie jaar cel veroordeeld, maar kwam onder druk van de Russische president Jeltsin vrij.

In elkaar geslagen

In Rusland kreeg Sheremet werk bij de toen nog liberale staatszender ORT waar hij uitgroeide tot een van de bekendste journalisten met reportages over onder meer de oorlog in Tsjetsjenië. In 2004 werd hij toen hij voor de ORT de verkiezingen in Wit-Rusland versloeg, in elkaar geslagen. Maar ook in Rusland begon hij zich steeds minder thuis te voelen onder het bewind van president Poetin. Hij kreeg steeds meer aanvaringen met zijn chefs bij de Russische televisie, tot hij in 2008 aan de kant werd gezet. 'Ik voel me als een neergeschoten piloot, maar wel gelukkig', reageerde hij. 'Je hoeft niet meer je mond te houden, omdat je bang bent dat je geen salaris meer krijgt.'

Na de annexatie van de Krim en de Russische inmenging in het oosten van Oekraïne besloot Sheremet zijn nieuwe vaderland te verlaten. Hij vestigde zich in Kiev evenals een aantal andere dissidente Russische journalisten. Hij bleef echter nauw in contact met de Russische oppositieleider Boris Nemtsov, een persoonlijke vriend van hem die uiteindelijk begin vorig jaar werd vermoord.

Ook in Oekraïne groeide hij al snel uit tot een van de invloedrijkste journalisten. Maar hij maakte ook veel vijanden met zijn werk. Hij was gehaat bij de pro-Russische rebellen, die hun vreugde over zijn dood gisteren niet onder stoelen of banken stopten.

De uitgebrande auto van Pavel Sheremet.Beeld afp

Corruptie

Maar ook in andere kringen was Sheremet niet populair: hij schreef veel over corruptie, een gevaarlijk onderwerp in Oekraïne en Rusland. Nog niet lang geleden kwam hij ook in aanvaring met het ultranationalistische Azov-bataljon, een van de vrijwilligerseenheden die een belangrijke rol spelen in de strijd tegen de pro-Russische separatisten.

Sheremet vond dat Azov, net als sommige andere vrijwilligersbataljons, teveel invloed had en zich gedroeg alsof het boven de wet verheven was. De Wit-Russische journalist zette vanuit Rusland en later Oekraïne ook zijn oorlog tegen Loekasjenko voort via zijn website Belaruspartizan.org, een van de populairste Wit-Russische nieuwssites.

In Oekraïne wordt de moord op Sheremet vergeleken met die op Georgi Gongadze, een beroemde journalist die oprichter was van Oekraïnska Pravda. Hij verdween in 2000. Zijn onthoofde lichaam werd later in een bos teruggevonden. Aanvankelijk werd de toenmalige president Leonid Koetsjma verdacht, maar justitie liet de aanklachten tegen hem later vallen. Uiteindelijk werd een hoge politieofficier voor de moord veroordeeld, maar wie de opdrachtgever was, is nog steeds onduidelijk.

Een herdenkingsplaats bij de plek waar Sheremet om het leven kwam.Beeld ap
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden