De vijand in streekjes en steekjes

beeldende kunst


The Embed and the Shadow of the Horse


De installatie bestaat uit twee films en een aantal oude prenten.

Rotterdam - De locatie in museum Boijmans van Beuningen is prachtig gekozen. Je loopt door tot de afdeling met zestiende eeuwse schilderijen en dan stuit je, achter de zaal met Pieter Bruegels Toren van Babel, op de 'interventie' van Lonnie van Brummelen en Siebren de Haan. In een duistere zaal hebben zij twee films en een aantal zestiende eeuwse prenten samengebracht voor The Embed and the Shadow of the Horse (2010).


Net als in eerdere projecten doet het duo wat Bruegel ook deed: van een afstand, met een precieze en koele blik, een cultuuruiting in beeld brengen - om daar je conclusies uit te trekken over menselijk denken en handelen. De afgelopen jaren maakten zij (beiden opgeleid als kunstenaar én filosoof) installaties over heel verschillende onderwerpen als bouwputten in de stad, de grenzen van Europa, suikerproductie in Afrika of over het Griekse Pergamom-fries dat in een Duits museum staat.


Steeds was een 16 of 35 mm film het hart van de installatie, uitgebreid met tekst, een sculptuur of een boek en nu dus historische gravures. Lonnie van Brummelen won in 2005 de Prix de Rome met een film. Ook in hun beider werk is de camera hun beste gereedschap - een vinger die de weg wijst.


Nu proberen zij die vinger te leggen op het abstracte idee van 'de vijand'. Wie is dat en kun je hem eigenlijk wel kennen? Is de vijand niet alleen maar wat wij ervan maken? En hoe groeit en verspreidt het idee van de vijand zich? Het is een filosofisch vraagstuk dat steeds actueel is. Nu Nederland zich teruggetrokken heeft uit Afghanistan is-ie er weer: tegen of voor wie waren we daar nu eigenlijk? Natuurlijk betrekken de kunstenaars die oorlog in dit werk.


Maar centraal staat een dubbelprojectie van een oud slagveld: Spanjaarden die Noord-Afrika binnenvallen. Het lijkt even of de scènes gespiegeld zijn, zo mooi lopen ze in het midden in- en uit elkaar; dan zie je dat de ene kant een tekening is en aan de andere kant een geweven tapijt van precies dezelfde scène. De Moren zijn de vijand, maar aan beide zijden zien we afgehakte hoofden, kermende gezichten, vrouwen die water schenken aan de stervenden en een tekenaar die dit alles vastlegt - dat alles minutieus in piepkleine streekjes en steekjes uitgevoerd waar de camera rustig overheen glijdt.


Die film alleen is eigenlijk genoeg. Maar de kunstenaars leveren ook nog oude prenten van de Spaanse invallen in Wenen, Mechelen, Haarlem en nog wat steden. Door verspreiding van die prenten kregen de Spanjaarden hun gruwelijke imago.


En dan is er nog de korte film Friends, Foes and Heroes, die enkele recente nieuwsfoto's van 'embedded' journalisten laat zien. 'Zoveel beelden trekken voorbij dat er nooit tijd is om stil te staan bij iemand in het bijzonder. Wie zijn deze mensen?' staat er, een beetje obligaat, in de ondertiteling.


De presentatie is rijk (er is ook een boekje) of beter gezegd: overladen. Het lijkt eerder op een voorstel voor een tentoonstelling, zo vliegen Van Brummelen en De Haan door de tijd en door hun standpunten heen en weer en zwelgen ze in hun eigen onderzoek. Gevolg is dat, voor de enkele persoon die de hele installatie wel van a tot z bestudeert, de uitkomst eigenlijk een open deur is. 'De ander' is een constructie en propaganda is van alle tijden. Dat is waarschijnlijk platter dan de bedoeling was.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden