Vier vragen OPCW-hack

De vier Russische hackers zijn nooit gearresteerd. Waarom?

De vier Russische spionnen die op het punt staan digitaal in te breken bij de OPCW, werden niet gearresteerd. Als de vier mannen waren vastgezet, hadden zij uitgeleverd kunnen worden aan de VS, waar ze zijn aangeklaagd. Toch zijn er goede juridische en geopolitieke argumenten voor de uitzetting van de spionnen naar Rusland, zeggen deskundigen.

De vier Russische spionnen op Schiphol. Beeld EPA

Juridisch

Diplomaten genieten onschendbaarheid, zij mogen niet door een vreemde mogendheid worden opgepakt als zij daar een misdrijf begaan. In het geval van de vier GROe-officieren ligt dat anders. De mannen hadden namelijk wel een diplomatiek paspoort, maar waren niet bij de Nederlandse regering geaccrediteerd als leden van het corps diplomatique.

‘Arresteren had gekund’, bevestigt Paul Abels, bijzonder hoogleraar inlichtingenstudies aan de Universiteit Leiden en oud-medewerker van de Algemene Veiligheids- en Inlichtingendienst (AIVD). ‘Maar inlichtingen- en veiligheidsdiensten mogen geen boeven arresteren. Dan hadden zij dus het Openbaar Ministerie moeten inschakelen – en die weer de politie.’

Dat de MIVD daartoe niet overging, is volledig in lijn met de taak van de inlichtingendiensten, legt Abels uit. ‘Zij moeten dreiging tijdig onderkennen en verhinderen en daarvoor snel zoveel mogelijk informatie binnenhalen. Haalt de MIVD justitie erbij, dan moet de dienst een stap terugdoen. Op termijn hadden ze dan misschien wel bij de data op de laptops gekund, maar het duurt dan lang voor ze toegang hebben tot de informatie.’

Dat Amerikaanse media deze modus operandi maar moeilijk kunnen begrijpen, is volgens Abels mogelijk te verklaren doordat geheime diensten daar meer bevoegdheden hebben. ‘De FBI mag bijvoorbeeld wel arresteren en verhoren. De MIVD mag alleen verstoren.’

Daar komt bij dat het heel moeilijk is om spionage voor de rechter aan te tonen, zegt Arthur Docters van Leeuwen. Hij stond tussen 1989 en 1995 aan het hoofd van de Binnenlandse Veiligheidsdienst (BVD), de voorloper van de AIVD. ‘In die tijd is het slechts een paar keer gelukt om mensen voor spionage veroordeeld te krijgen. Dat een wifi-antenne actief was, betekent nog niet dat de spionnen toegang hadden tot OPCW-bestanden.’ Een onzekere strafzaak najagen, of de Russen terugsturen zonder hun spullen? De MIVD wist het wel.

Geopolitiek

Een ‘enkeltje terug naar Moskou’ was in de ogen van oud-minister van Buitenlandse Zaken Ben Bot ook geopolitiek gezien de beste oplossing. ‘Vang je vier Russen, dan bemoeilijkt dat de moeizame relatie met Rusland alleen nog maar meer.’ 

Een strafrechtelijke procedure betekent onherroepelijk dat de hackpraktijken in de openbaarheid komen. Daar zal het gigantische Russische propaganda-apparaat zonder meer op reageren, stelt Bot. Een groot conflict ligt op de loer. ‘We hebben al veel problemen met Rusland in de afhandeling van de ramp met de MH17. Dat proces wil je niet verstoren door met veel tamtam spionnen in de gevangenis te gooien.’

De Nederlandse regering had zich in een wespennest begeven, zegt ook de Amerikaanse oud-spion en emeritus hoogleraar Gene Coyle. ‘De Russen spelen het spel altijd hard. Oog om oog, tand om tand. Dus gooi jij Russische spionnen in de cel, dan kun je er zeker van zijn dat ze vier Nederlandse diplomaten in de cel gooien.’ En in Rusland doen rechters vermoedelijk wat minder lastig met bewijslast, voegt Arthur Docters van Leeuwen toe.

Dat Nederland de hackpraktijken deze week alsnog vol in de schijnwerpers zou zetten, was in de uren na de contra-operatie van april nog moeilijk voorstelbaar. De computers, telefoons en taxibonnetjes bleken zo’n overweldigende hoeveelheid informatie te bevatten over de aard en intenties van de spionnen, dat de zeer ongebruikelijke beslissing werd genomen. Op dezelfde dag klaagden de Amerikanen de vier aan. 

Ben Bot vindt dat een geruststellender situatie dan die waarin Nederland de Russen zelf had gearresteerd. ‘Het is nu een zaak van de Amerikanen geworden. Ik wens ze veel geluk, maar we weten allemaal dat de spionnen niet zullen worden veroordeeld. Nederland is in ieder geval niet langer een hoofdrolspeler in dit verhaal. Wij zijn van die kerels af.’

Dit weten we over GROe, de door Lenin opgerichte Russische inlichtingendienst

Russisch werkbezoek uitgesteld

Na de onthulling van de verijdelde Russische hackpoging in Den Haag stelt een delegatie van Tweede Kamerleden een werkbezoek aan Rusland uit. Een ruime Kamermeerderheid vreest dat een bezoek van de buitenlandwoordvoerders op dit moment een verkeerd signaal zou afgeven. ‘Het zou worden uitgelegd als vergeving voor schandelijke daden tegen de rechtsorde’, aldus VVD-Kamerlid Sven Koopmans.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.