De vier dilemma's voor rechters in proces-Wilders

Tijdens de laatste zittingsdag in het 'minder, minder'-proces richtte Geert Wilders zich rechtstreeks tot de rechters. Die hebben tot de uitspraak twee weken om zich over vier taaie dilemma's te buigen.

Geert Wilders in de beveiligde rechtbank op Schiphol tijdens de laatst zitting van het 'minder, minder'-proces. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

'Wij zullen winnen, het Nederlandse volk zal winnen en zich goed herinneren wie aan de goede kant van de geschiedenis stond', waarschuwde Geert Wilders. 'U vonnist over de toekomst van Nederland. Als u mij veroordeelt, dan veroordeelt u half Nederland.' Hij hief zijn handen in de lucht, sprak met luide stem in de verder stille, zwaarbeveiligde zittingszaal. Zijn toehoorders, de rechters, hielden hun gezicht in de plooi: hun monden stonden strak, hun ogen verraadden geen enkele gedachte of emotie.

Tien dagen lang verscheen de PVV-politicus niet op zijn eigen proces. Tot woensdagmiddag. Vlak voordat de inhoudelijke behandeling van de discriminatiezaak tegen hem afgesloten werd, nam hij het laatste woord in de rechtbank die hij eerder typeerde als 'nep'. Hij moest wel, zei de PVV-voorman. Niet alleen voor hemzelf. Maar voor 'miljoenen Nederlanders' die genoeg hebben van 'criminele Marokkanen', 'strijden tegen de politiek correcte indoctrine van de elite' en 'hun eigen land terug willen'.

'Ik ben hun verkozene', zei hij tegen de rechters die zich de komende twee weken zullen buigen over deze vier belangrijke dilemma's:

Proces-Wilders

De boodschap van Paul Cliteur, getuige in het proces-Wilders, is glashelder: strafrechtelijke vervolging van politici leidt van kwaad tot erger. Een interview.

Wilders moet niet worden vervolgd omdat de rechter dan een politiek oordeel velt, zei advocaat Geert-Jan Knoops tijdens zijn pleidooi. En dat is een gevaarlijke ontwikkeling. (+)

1. Geen Marokkaans ras?

'Hou op met het beledigen van mijn kiezers. Ik ben geen racist, en mijn kiezers ook niet. Hoe haalt u het in uw hoofd om dat te suggereren', verweet Wilders woensdag de officieren van justitie. Met zijn vinger wees hij naar het tweetal dat de afgelopen weken tijdens urenlange betogen vol verwijzingen naar de wetsgeschiedenis, internationale verdragen en eerdere arresten, had gesteld waarom Geert Wilders wél een grens had overschreden, en zich schuldig had gemaakt aan discriminatie toen hij in maart 2014 tweemaal opriep tot 'minder Marokkanen'.

Het zal een van de belangrijkste vragen zijn waarover de rechters de komende weken hun hoofd zullen breken: waren Wilders' uitlatingen racistisch? Oftewel: valt de term Marokkanen onder het juridische begrip 'ras'?

Volgens Wilders' advocaat Geert-Jan Knoops kan de rechtbank niet anders dan de PVV-politicus vrijspreken. Simpelweg omdat er geen Marokkaans ras bestaat, alleen een Marokkaanse nationaliteit. En volgens de letterlijke tekst van de wet kun je iemand niet discrimineren op grond van nationaliteit. 'Berbers zou je wel kunnen zien als ras, maar Marokkanen niet', betoogde Knoops eerder deze week. Hij verwees in zijn pleidooi naar deskundigen en haalde internationale verdragsteksten aan. Volgens hem staat het internationaal recht 'vierkant' achter Wilders. 'Het zou illegaal zijn deze man te veroordelen.'

Maar de aanklagers stellen dat Knoops het hier, maar ook op andere punten, verkeerd ziet en dat hij vooral moet kijken naar de Nederlandse wet. 'Wij stellen vast dat de verdediging onze uitleg van de Nederlandse wet nauwelijks heeft betwist. Wat zij vooral heeft gedaan, is daar een alternatief toetsingskader tegenoverstellen. Zo grijpt de verdediging onder meer terug op Amerikaans recht en achterhaalde minderheidsstandpunten van Europese rechters. Die bronnen zijn heus interessant, maar niet relevant voor deze zaak', aldus officier van justitie Wouter Bos woensdag.

Wat het OM betreft bestaat er geen twijfel: de juridische uitleg van het begrip 'ras' is veel breder dan de biologische interpretatie. 'Marokkanen zien zichzelf als groep met bijvoorbeeld een gemeenschappelijke geschiedenis, afkomst en cultuur. Ze worden ook door anderen in Nederland als etnische minderheid gezien', aldus Bos.

'Of iemand nou rood, groen of pimpelpaars is. Het maakt me niet uit', reageerde Wilders daar woensdag op. Want, stelde de verdediging, het gaat Wilders niet om Marokkanen, maar om een groep die oververtegenwoordigd is in de criminaliteit. Als Zweden of Canadezen opeens hoog in de criminaliteitscijfers staan, zou Wilders ook pleiten voor minder Zweden of Canadezen, aldus Knoops.

2. Is de vrijheid van het woord beperkt?

'Ik geef nooit op. Onze belangrijkste vrijheid is de vrijheid van meningsuiting. Wij, Nederlanders, zeggen wat er op ons hart ligt. Dat maakt ons land zo groot.' Alsof de rechtszaal slechts een halte was tijdens zijn verkiezingstournee oreerde Wilders woensdag vanuit het beklaagdenbankje: de vrijheid van meningsuiting is de enige vrijheid die hij nog heeft. En hij moet die gebruiken 'om ons land te beschermen'.

De bedreigde politicus leeft in een safehouse, wordt vervoerd in een gepantserde wagen en kan 'nooit eens naar de wc kan zonder dat er een politieagent voor de deur staat'. Maar dat heeft hij ervoor over: 'Ik moet het mega-Marokkanenprobleem bespreken. Als politicus moet ik het benoemen.'

Toch vindt het OM dat de PVV'er zich niet achter dit recht mag verschuilen. Politici mogen veel zeggen. Ze mogen beledigen, shockeren en verontrusten. Volksvertegenwoordigers hebben zelfs een haast onbeperkt spreekrecht als het gaat om het bekritiseren en controleren van de machthebbers. Maar dat is in deze zaak niet aan de orde, aldus het OM. 'Wilders beledigde de Nederlandse regering niet met zijn oproep tot minder Marokkanen, maar privépersonen.' En dat niet alleen: op basis van Europese jurisprudentie stelt het OM dat politici tevens een grote verantwoordelijkheid hebben om intolerantie en discriminatie niet aan te wakkeren. Oftewel: ze mogen geen olie op het vuur gooien en de samenleving verder splijten. 'Wilders geniet alle vrijheid om te zeggen wat hij wil zolang hij bevolkingsgroepen niet diskwalificeert, enkel en alleen vanwege hun afkomst of andere intrinsieke kenmerken', aldus aanklager Bos woensdag.

Wat Knoops betreft is het juist het OM dat door de strafvervolging intolerantie aanwakkert, en een 'politicus van de oppositie de mond snoert'. 'Als ik word veroordeeld, durven mensen niets meer te zeggen uit angst om voor racist uitgemaakt te worden', voegde Wilders toe. Hij vroeg de rechters om naar 'de traditie van de vrijheidstrijders' te kijken, van de Gouden Eeuw tot de Tweede Wereldoorlog. 'Onze voorouders die gestreden hebben voor de vrijheid van meningsuiting en democratie. Zij hebben geleden, velen hebben hun leven gegeven. We mogen deze helden dankbaar zijn. Sta voor de vrijheid van meningsuiting.'

3. Bevolkingsgroep over één kam geschoren?

'Wat heb ik verkeerd gedaan?' De PVV-politicus stak zijn handen vragend in de lucht. 'Wat rechtvaardigt dat ik hier sta alsof ik een bankovervaller ben, of een moord heb gepleegd', hield hij de rechters voor. Wat hem betreft heeft hij alleen gezegd wat miljoenen mensen vinden. 'En iedereen die ook maar een millimeter verstand heeft van politiek weet dat verkiezingsavonden altijd, bij iedere partij, vergezeld gaan van politieke speeches vol slogans, oneliners en met maximaal gebruik van de retoriek.'

En dus vindt Wilders dat het OM niet zo zwaar moet tillen aan zijn uitspraken, en noemde hij het proces een 'blamage'. Hij vindt het bovendien 'vals' dat de aanklagers zijn woorden niet in een bredere context zien.

Het OM verwijt Wilders dat hij een bevolkingsgroep over één kam schoor toen hij op 19 maart 2014 het publiek in een Haags café de vraag stelde of ze 'meer of minder Marokkanen' wilden, en dat hij hen vervolgens zestien keer 'minder, minder' liet scanderen. En dat niet alleen: volgens de aanklager heeft hij bij veel Marokkaanse Nederlanders gevoelens van angst en minderwaardigheid aangewakkerd door tijdens de 'minder Marokkanen'-speech te beloven: 'Dan gaan wij dit regelen.' De politicus heeft na de speech bovendien geen enkele poging gedaan de ontstane kloof in de samenleving te dichten, aldus het OM.

Wat de verdediging betreft overdrijven de aanklagers. Zo stelde Wilders dat de impact van zijn woorden niet zo groot was als gesuggereerd. De 6.400 aangiftes die op zijn omstreden uitspraken volgden, zouden 'gefaciliteerd zijn door de elite'. 'Dat is met geen pen te beschrijven. Met voorgedrukte aangifteformulieren. Die door de politie naar de moskee werden gebracht. De politie had extra openingstijden, bood koffie en thee aan. Er waren dansende en zingende Marokkanen begeleid door een heuse hoempapa-band voor een politiebureau.'

Wilders' oproep tot 'minder Marokkanen' was bovendien niets nieuws, aldus de verdediging. De PVV draagt deze boodschap al sinds 2005 uit, stelde Knoops. 'En Wilders heeft in die week vijf krachtige interviews gegeven op de nationale televisie waarin hij uitlegde hoe hij het bedoelde.' Tijdens deze interviews nuanceerde Wilders zijn verhaal: hij had het alleen gemunt op criminele Marokkanen.

Volgens het OM is deze argumentatie een 'volstrekt kunstmatige exercitie'. Politici kunnen een discriminatoire speech niet neutraliseren door kort daarvoor of erna wat nuanceringen te geven, aldus de aanklagers. 'De speech heeft zijn schadelijke effect dan allang bereikt.'

Wilders roept op tot 'minder Marokkanen' in maart 2014. Beeld Hollandse Hoogte

4. Is het een politiek proces?

'Het OM is een marionet van het kabinet.' Geert Wilders kan het niet anders zien. 'De aanklagers zijn geen vertegenwoordigers van een onafhankelijk OM, maar handlangers van het kabinet', stelde hij terwijl hij woensdag zijn vinger opnieuw in de richting van de officieren van justitie wees.

Al vanaf het moment dat bekend werd dat Wilders vervolgd zou worden, nu bijna twee jaar geleden, heeft de politicus gezegd dat hij het slachtoffer is van een politiek proces en dat er een 'heksenjacht' gaande is. Zijn advocaat Geert-Jan Knoops voorspelde zelfs dat over tien jaar dit proces de boeken in zal gaan als gerechtelijke dwaling.

'Wij beschikken niet over een glazen bol', antwoordde aanklager Bos daarop. 'De scheiding der machten brengt mee dat het OM geen wetten maakt, maar deze enkel handhaaft. Dat is precies wat wij hier doen', herhaalde hij tijdens de laatste zittingsdag. Daarbij verwees hij naar een Kamermotie uit 2005, gesteund door Wilders zelf. Daarin pleitte de Kamer dat het OM harder moest optreden tegen discriminatie. 'Op grond van de huidige stand van het recht heeft Wilders de wet overtreden', zei Bos. 'Telkens als het OM stelt: zo luidt de Nederlandse wet, reageert de verdediging met: wij zouden dat graag anders zien. Maar zolang de wet niet is veranderd, is ook Wilders daaraan gebonden.'

Vorige week bleek dat die wet al wel veranderd hád kunnen zijn. Al in 2012 diende toenmalig PVV'er Johan Driessen een initiatiefvoorstel in om de vrijheid van meningsuiting te verruimen. Maar toen hij daarna uit de Kamer vertrok, liet de PVV het plan verstoffen. Inmiddels heeft Driessen het voorstel samen met Joram van Klaveren, eveneens een oud-PVV'er die nu bij VNL zit, opnieuw ingediend. Volgende maand debatteert de Kamer erover.

Wilders vertrouwt tot die tijd op de 'beweging die wereldwijd op gang is gekomen en die korte metten maakt met de politieke indoctrines van de elites en de aan hen onderhorige media'. Volgens hem heeft de Brexit dat bewezen, net als de Amerikaanse verkiezingen. En daar stopt het niet, voorspelde de PVV'er. 'De wal is bezig het schip te keren. Burgers pikken het niet meer. Het is een heuse democratische revolte. Overal waait de wind van verandering en vernieuwing. Ook hier in Nederland', betoogde hij tot slot tegen de rechtbank. 'Ik sta hier namens miljoenen Nederlanders. Mijn stem is de stem van velen. Dus ik vraag u: spreek mij vrij. Spreek ons vrij.' Daarna werd het stil in de rechtszaal.

'Dank u wel', reageerde de rechter. 'Heeft u uw verhaal op schrift? Geeft u dat dan de griffier. We zullen op 9 december uitspraak doen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.